Se boka hos NBVIII. Noreg under dansk-norske einevaldskongar
… aa tenkja og sjaa kva som var gale, so dei ikkje endefram heldt alt det gamle for godt, men kunde betre taka imot det som var nytt. Holberg skreiv ogso gode sogebøker og vart grunnleggjaren til eit sams bokrike for Danmark og Noreg. Han tente mykje med bøkerne sine og vart baron. I vaapnmerket sit hadde han gran ⁷ fjell, …
1. Noreg i smaarike.
Av skrifti paa desse steinarne ser me, at folk her i landet paa den tid brukte eit gamaldags norskt maal, og av det kan me skyna, at fedrarne vaare hev butt lenge her i landet, kanske yver 2000 aar.
II. Noreg vert samla og kristna. . › 9) Ætt-tavla.
Etter Kristian fexk kongarne av ætti hans Noreg som odelsmenner, og den oldenborgske kongeætt hadde landet alt til 1814.
VIII. Noreg under dansk-norske einevaldskongar
1. Noreg i smaarike.
II. Noreg vert samla og kristna. . › 9) Ætt-tavla.
… fekk meir magt; men lendmansveldet fekk ein hard knekk. Folket fylgde ikkje lenger lendmennerne som fyrr, men fekk friare hender og heldt seg meir til kongen. V. Kongemagti aukar, og folkestyret minkar 1240—1319. Haakon Haakonson var ein god og klok konge. Han gjorde loverne betre. Kongedømet skulde ikkje kløyvast. Den eldste egtefødde sonen skulde arva riket, naar ein konge døydde. …
II. Noreg vert samla og kristna. .
… i kast med han, men fôr heim att. Sidan fekk han banesaar i eit slag med sin eigen son, Svein Tjugeskjegg, som vart konge etter han. Jomsvikingarne var gjæve nordiske kjempor, mest danskar. Ingen fekk vera med i laget deira, utan han var millom E 18 og 50 aar, og han maatte ikkje vera rædd elder gjeva seg for nokon …
II. Noreg vert samla og kristna. . › 9) Ætt-tavla.
… fekk sidan Erik av Pommern vald til konge baade i Danmark og Sverike, og i Kalmar krynte dei han til konge yver alle tri riki (1897) Mange norske, svenske og danske stormenner var med i danne høgtidi, og paa eit møte tala nokre av dei um, at dei tri riki alltid skulde hava konge saman og hjelpa kvarandre i ufred.
VII. Noreg under dansk konge
Kristian 3 (1537—959) hadde høyrt Luther paa riksdagen i Vorms, og paa riksdagen i Kjøpenhamn 1536 fastsette han og den danske adelen, at reformasjonen skulde innførarst baade i Danmark og Noreg.
VII. Noreg under dansk konge
Ved reformasjonen kom det danske maalet inn i skule og kyrkja.
II. Noreg vert samla og kristna. .
24 Svolderslaget. Sigrid. Ho vart sidan gift med Svein Tjugeskjegg i Danmark, og Svein nøydde Tyre, syster si, til aa halda brudlaup med ein gamal heiensk konge i Vendland; men Tyre var der berre ei vika. Inkje aat ho, og inkje drakk ho, og ei natt rømde ho og for til kong Olav. Med han vart ho giftt Vaaren etter …
II. Noreg vert samla og kristna. .
Dei hadde stae under den svenske kongen sidan slaget ved Svolder.
VIII. Noreg under dansk-norske einevaldskongar
Armfelt drog med den finske heren mot Trondheim, og Karl 12 sjølv kom med ein her paa yver 40 000 mann og vilde slaa under seg landet sunnanfjells.
VIII. Noreg under dansk-norske einevaldskongar
Med det første udkommer: Verdenshistorie med kirkehistorie for folkeskolen av Jonas Vellesen.
VIII. Noreg under dansk-norske einevaldskongar
Folketalet er meir en dubbelt so stort som i 1814, endaa mange hev reist til Amerika.
VIII. Noreg under dansk-norske einevaldskongar
Dei undertrykte fransmennerne reiste seg og vilde korkje vita av adel elder presteskap.
VIII. Noreg under dansk-norske einevaldskongar
… floten var i god stand, so Kristian meinte han kunde vinna att dei landskapi svenskarne hadde teke. Kristian heldt difyr ufred med Sverike. I Noreg vart denne ufreden kalla Gyldenløvefeiden etter riksjarlen. Nordmennerne tok Jemtland og hadde ogso yvertaket i Baahusleny men danskarne tapte store slag i Skaane (den skaanske krig), og Kristian laut gaa inn paa fred utan aa …
VIII. Noreg under dansk-norske einevaldskongar
Dei fyrste aari heldt dei seg mest til embætsmenner og valde aldri meir en 20 bønder; men med julirevolusjonen i Frankrike (1830) dukka nye fridomstankar upp, og daa vilde bonden meir gjera seg gjeldande.
VII. Noreg under dansk konge
… dømde til bøter elder avsette. Kristian fekk ufred med Sverike, for di den svenske kongen vilde hava Finnmarkii Kristian tok Kalmar by og festning ; difyr vart det kalla Kalmarkrigen. Men i Noreg kalla dei det Skottekrigen, etter ein hjelpeher paa 3—400 mann, som den svenske kongen Gustav Adolf hadde leigt i Skotland. Skottarne tok i land i Romsdalen og …
II. Noreg vert samla og kristna. . › 9) Ætt-tavla.
Magnus laut difyr gjeva Lybek og andre tyske byar rett til aa handla i Noreg, og fraa den tid kom handelen meir og meir i henderne paa utlendingar.
II. Noreg vert samla og kristna. . › 9) Ætt-tavla.
… laut tinga um fred, og daa han seinare var rædd dei skulde setja seg imot, at son hans vart konge i Danmark, let han dei faa all den handelen dei hadde havt fyrr. Olav den unge (1380 –87) var son til Haakon og Margreta. Han arva Noreg etter far sin og vart vald til konge i Danmark etter morfar sin. …
med det sterkare kongeveldet fylgde mykje stas
II. Noreg vert samla og kristna. . › 9) Ætt-tavla.
… kongen greidde slike ting best. Dei sysla berre med gardarne sine og kom meir og meir utanfyr riksstellet, so det vart slutt med det gamle sjølvstyret. Med det sterkare kongeveldet fylgde mykje stas. Lendmennerne vart kalla baronar, og skutelsveinarne riddarar. Desse adelsmenner skulde tena kongen til hest i ufred. Kanslaren skreiv brev for kongen og forsegla dei. Det var for …
II. Noreg vert samla og kristna. . › 9) Ætt-tavla.
… fastsette Haakon, at det ikkje lenger skulde vera lendmenner i landet, og han hadde strengt tilsyn med syslemennerne. Han let helder ikkje presteskapet hava mykje magt. All styremagt var no lagt under kongen. Haakon bygde borgerne Akershus, Baahus og Vardøhus. Han hadde ingen son. Ingeborg, dotter hans, vart gift med hertug Erik i Sverike og fekk med han sonen Magnus. …
VIII. Noreg under dansk-norske einevaldskongar
VIII. Noreg under dansk-norske einevaldskongar
Alvisst gjeng det fram i byarne, der det er mest fabrikdrift.
VIII. Noreg under dansk-norske einevaldskongar
Skular. Born millom 7 og 15 aar fær fri undervisning i folkeskulen.
VIII. Noreg under dansk-norske einevaldskongar
Handel og skipsferd hev teke seg so godt upp, at det er berre tvo land i verdi som hev fleire handelsskip en Noreg, og det er England og dei sambundne statarne i Nord-Amerika, Jordi vert betre dyrka og kastar 2—33 gonger so mykje av seg som fyrr.
1. Noreg i smaarike.
Loke vart teken upp millom æserne, endaa han var af trollætt.
1. Noreg i smaarike.
Odin er størst av æserne. Han bur i Valhall, som hev yver 500 dører, og kvar dør er so stor, at 80 brynjeklædde menner kan gaa jamsides igjenom.
1. Noreg i smaarike.
Paa den rid han likso fort i lufti og paa sjøen som paa landjordii Til Odin i Valhall kjem alle dei som gjer rett og fell i ærlegt slag.
1. Noreg i smaarike.
… alle folk ætta. Æserne busette seg i Aasgard i himmelen. Ned til jordi la dei regnbogen til bru. Kvar dag held dei ting under aski Yggdrasil. Yggdrasil er det gjævaste av alle tre. Det hev tri store røter. Den eine gjeng til brunnen i skoddeheimen, den andre til ein brunn i Jotunheim. og den tridje til Urdabrunnen i Aasgard. Greinerne …
II. Noreg vert samla og kristna. .
… største itrotsmannen av alle dei nordmennerne som det er fraasegn um. Han kunde gaa utanbords paa aararne, naar mennerne hans rodde, og leika med tri smaasverd, so det eine alltid var i veret. Han hogg like godt med baae hender og skaut med tvo kastespjut paa ein gong. Han var stor og sterk, og so lik Haakon den gode, at …
II. Noreg vert samla og kristna. . › 9) Ætt-tavla.
… Yver 100 mann flokka seg um kongssonen og førde han upp heile dalen og so ned Gauldalen til Nidaros. Baglarne sende folk etter guten; men dei snudde, daa veret var hardt, og dei spurde, at han var komen so langt nord og hadde so mange birkebeinar med seg. Haakon vart no fostra hjaa kong Inge. Dei gamle birkebeinarne var svært …
1. Noreg i smaarike.
Næringsvegjerne var jordbruk, feavl. veiding, fiske og handel.
Sjukdom
II. Noreg vert samla og kristna. . › 9) Ætt-tavla.
… 15000 bønder; men Sverre dreiv dei fraa kvarandre og slo baglarne gong paa gong. Sistpaa tok han borgi deira ved Tunsberg; men borgmennerne gav seg ikkje, fyrr svult og sjukdom nøydde dei til det. Sverre let daa dei sjuke baglar faa røkt og tilsyn, som det var hans eigne menner. 1 Tunsberg vart Sverre sjuk, og so drog han til …
II. Noreg vert samla og kristna. .
Folket gjorde for det meste som hovdingarne; men var det nokon som la imot, refste han dei strengt.
VIII. Noreg under dansk-norske einevaldskongar
Nordmennerne hadde no rett aa taka til konge kven dei vilde.
Eg vonar borni lett vil kunna fortelja det meste av dette, naar dei fyrst fær høyra det av læraren og sidan lesa det nokre gonger; men det som ikkje endefram er sogor, men t.
1. Noreg i smaarike.
1. Noreg i smaarike.
… skaal under. Berre naar ho tømer skaali, dryp det paa han, og daa vrir han seg, so jordi skjelv. Enden paa verdi kjem, for det vonde fær magti baade i himmelen og paa jordi. I-tri aar er det frost og snøfok utan sumar. Jordi skjelv, og fjelli sturtar. Loke og Fenrisulven kjem laus. Midgardsormen sym til lands, og heile jotun-
1. Noreg i smaarike.
… for ufred, og Brage for skaldekunst. Heimdall held vakt. Han ser 100 mil og høyrer graset gror. Naar han blæs i Gjallarhornet, ljomar det yver heile verdi. Frøya er gudinna for kjærleik. Tysdagen heiter etter Tyr, onsdagen etter Odin, torsdagen etter Tor, og fredagen etter Frøya, men Sundagen etter soli, maandagen etter maanen og laurdagen etter laug elder vask. Det …
1. Noreg i smaarike.
… Trym, tursedrotten, stal hamaren hans Tor og gjøymde han 8 mil under jordi. Han vilde ikkje koma att med han, utan han fekk Frøya til kona. Frøya vart sint, daa ho høyrde dette. Bringa hennar gjekk, so syljorne rista. «Giftesjuk laut eg vera, um eg skulde til Jotunheim,» sa ho. So laut Tor pynta seg til brud; bukkarne vart sette …
Bokfamilien Jonas Vellesen: Norges historie for skole og hjem / Norigs soga for skule og heim