229

Nordmennerne godkjenner inkje Kieler-freden. Strakst etter freden i Kiel sende kong Fredrik eit brev til nordmennerne, og i detta brevet sagde han fraa seg retten til det norske kongedømet og gav det til den svenske kongen.

Men nordmennerne vilde inkje godkjenna denne freden og vilde inkje finna seg i, at kongen gav burt landet, liksom ein annan eigedom, til ei framand magt, og minst til Sverik, den gamle ervefienden. Alle vart sorgfulle og harme og var fullhugad paa aa verja seg. Nokre vilde helst innføra republik, men dei fleste totte, at i so faarlege tider trengde landet ein førar, og tenkte, at den folkekjære prinsen Kristjan Fredrik skulde vera best lagad til det. Prinsen sjølv hadde god hug paa detta, og for nordigjenom Gudbrandsdalen til Trondhjem, so han kunne sjaa, kvat folket vilde, og alle stader merkad han, at dei helder vilde vaaga liv og blod enn gjeva seg under Sverik.

Stormanns-møtet paa Eidsvoll. Daa prinsen kom attende, kallad han fleire av dei beste mennerne i landet til eit møte paa Eidsvoll (16de febr.). Prinsen meinte, at daa han var ervingen etter kong Fredrik den sette, og denne hadde gjevet fraa seg det norske kongedømet, so var prinsen no rette ervingen til Norigs rike, men professor Georg Sverdrup og fleire andre stod fast paa det, at nordmennerne no hadde rett til aa 230taka, kven dei vilde, til konge. Prinsen gav etter, og dei vart samstellte um, at prinsen skulde styra landet som regent so lenge, og at det skulde koma ihop eit riksmøte paa Eidsvoll til aa gjeva ei grunnlog. Til detta møtet skulde folket velja utsendingar fyr byarne og landsbygdi og heren og floten. Etter detta heldt dei ein høgtidleg bededag i Kristiania (25de febr.). Her svor fyrst prinsen og sidan heile aalmugen, at dei skulde verja Norigs sjølvstende. Sameleids gjorde dei rundt umkring i landet.

Riksmøtet paa Eidsvoll. Riksmøtet kom ihop paa Eidsvoll sundagen den 10de april. Der var 112 utsendingar¹). Same dagen var dei i kyrkja og bad um herrens vælsigning, og dagen etter opnad prinsen møtet.

Der vart strakst tvo flokkar paa riksmøtet. Den eine flokken paa umkring 30 trudde, at Norig var for veikt og utarmat til aa vera eit sjølvstendigt rike, helst no, daa det kunne venta ufred med Sverik, England, Russland og Preussen paa ein gong, soframt det inkje gav etter, og dei meinte, at samlag med Sverik baade var det beste fyr landet, og at det var reint naudturvelegt. Hovudmennerne i denne flokken var greiven Herman Wedel-Jarlsberg og amtmann Severin Løvenskjold, jarnverkseigaren Jakob Aall og presten Nikolai Vergeland. Men denne flokken var so liten, at han kunne inkje setja sin vilje igjenom. Alle hine utsendingarne stod paa, at Norig skulde vera fyr seg sjølv. Dei gjævaste av desse var skrivaren Kristjan 231Magnus Falsen, professor Georg Sverdrup og skrivaren (seinare stiftamtmann) Vilhelm Christie og presten Jonas Rein. Desse vilde hava prinsen til konge, og daa han skulde erva Danmark og, var det sume som vonad, at paa den maaten kunne Norig og Danmark verta sambundne att, og nokre vonad og, at naar ein fri riksskipnad vart innførd, skulde svenskarne helder taka Kristjan Fredrik til konge enn Karl Johan.

Baade desse flokkarne vart samstellte um, korleids grunnlogi skulde vera. Magnus Falsen hadde sett ihop upplaget til ei grunnlog, (næst etter den franske grunnlogi av 1791 og den nordamerikanske av 1787), og paa detta grunnlaget gjorde dei grunnlogi og fekk ho ferdig til 17de mai, og same dagen valde dei Kristjan Fredrik til konge. Daa detta store verket var gjort, kom dei ihop siste gongen 20de mai og daa dei hadde skrivet under protokollarne, stellte dei seg paa ei lina og tok kvarandre i henderne (soleids at kvar gav vinstre sidemannen høgre handi, og høgre sidemannen vinstre handi), og so sagde dei: »Einige og true, til Dovre fell.« I denne store stundi hadde mange taarur i augurne; dermed skildest dei og drog heim, kvar til sitt.

Grunnlogi av 17de mai. Norig skal etter grunnlogi vera eit fritt og sjølvstyrt rike. Det kann inkje sundbytast elder gjevast burt. Det skal vera eit ervelegt kongerike, men kongsmagti er avknappad. Kongen hev magt til aa setja i verk det, som skal gjerast. Han er heilag, det vil segja andsvarslaus, so han korkje kann lastast elder saksøkjast. Andsvaret ligg paa statsraadet. Statsraadarne skal kongen sjølv velja av norske borgarar, som inkje lyt vera under 30 aar. Kongen hev rett til aa raada fyr fred og ufred og samlag med andre 232magter, og er hovding fyr heren og floten, men han kann inkje bruka hermagti, mindre stortinget samtykkjer, naar det er kongen sjølv, som bryt freden. Kongen utnemner embættsmenner, men dei kann inkje setjast av utan log og dom, so nær som statsraadar og sume andre høgsette embættsmenner.

Stortinget hev retten til aa gjeva loger. Det møter tridje kvart aar i Kristiania, men kongen kann elles og kalla stortinget ihop, naar det trengst, og daa møter same tingmennerne, som var paa siste stortinget. Dei skal velja tingmennerne soleids, at dei borgararne, som hev røysterett i kvar by og kvart prestegjeld, vel valmenner, og desse vel tingmennerne, eit visst tal fyr kvar by og kvart amt. Røysterett hev alle norske borgarar, som hev fyllt 25 aar og hev butt i landet minst 5 aar og 1) anten er elder hev voret embættsmenner, elder 2) eig skyldsett jord paa landet elder hev bygslat skyldsett jord paa lenger tid enn 5 aar, elder 3) er kaupstad-borgar, elder 4) i kaupstad elder ladestad eig gard elder grunn til eit verd av minst 300 riksdalar (600 krunur). Naar stortinget kjem ihop, skal det taka ut ein fjordepart av utsendingarne, som skal vera lagtinget, og hine skal vera odelstinget. Eit logemne skal fyrst verta framsett i odelstinget, anten av ein odelstingsmann elder av kongen. Soframt logemnet godkjennest, vert det sendt til lagtinget. Vert det godkjent der og, vert det sendt til kongen, og naar han vigslar det (gjev sanktion), vert det log. Gjeng det inkje gjenom i lagtinget, vert det sendt attende til odelstinget med dei paaskrifterne, som lagtinget tykkjer trengst. Daa kann odelstinget leggja vek logemnet elder senda det til lagtinget att, anten odelstinget hev vedteket paaskrifterne 233elder inkje. Vert det inkje daa godkjent i lagtinget, skal heile stortinget koma ihop, men daa skal det tvo tridjepartar til av heile røystetalet, til aa faa logemnet vedteket. Naar tri storting paa rad hev vedteket eit logemne, vert det log, anten kongen vigslar det elder inkje.

Stortinget hev rett til aa leggja paa skattar og toll, aa laana pengar fyr rikskassa og lata til dei pengarne, som trengst til utgifterne fyr riket.

Den dømande magti er hjaa høgsterett og dei lægre domstolarne. Soframt ein av statsraadarne elder ein stortingsmann i si stelling som stortingsmann gjer nokot galet, kann odelstinget reisa søksmaal, og daa kjem lagtinget og høgsterett ihop til ein riksrett og dømer i saki.

Kvar borgar hev den skyldnaden paa seg aa verja landet. Folk skal hava fritt lov til aa prenta, kvat dei vil. Ingen skal faa ser-retter, og ingi jord leggjast ut til greivegardar og slikt. Odelsretten og aasætesretten skal standa ved lag.

Er det naudturvelegt aa gjera nokot umbrøyte paa grunnlogi, lyt tvo tridjepartar av stortinget vera sams um det. Men eit slikt umbrøyte lyt aldri vera imot grunntankarne i grunnlogi. —

Ufred med Sverik. Medan alt detta gjekk fyr seg, skundad dei seg og innførde korn fraa Danmark og England. Ingen visste, kvat dei vilde segja i utlandet, naar dei fekk høyra, at nordmennerne inkje vilde gjeva etter, men dei vonad, at stormagterne inkje vilde tvinga nordmennerne, naar dei saag, at desse vilde verja sjølvstendet sitt. Dei hadde best tru til England, men den engelske styringi vilde inkje taka imot utsendingen 234hans Kristjan Fredrik, og det kom sendemenner til Kristiania fraa England, Russland, Austrrike og Preussen, og desse kravde, at nordmennerne skulde gjera, som fyresett var i Kieler-freden. Daa laut ufreden taka til.

Den svenske heren samlad seg ved landskilet, 35,000 mann, under Karl Johan, og Russland baud seg til aa senda 30,000 mann, og England sende 9 lineskip til aa hjelpa den svenske floten aa stengja dei norske hamnerne. Mot denne hermagti kunne nordmennerne setja 20,000 mann og nokre kanonbaatar, daa dei inkje hadde mat til aa senda ut heile heren. Men dei var inkje rædde; fyr kvar dag, som faaren kom næmare, vart motet større, kjærleiken til fedralandet og fridomen aukad paa, og heren stundad etter aa slaast med den gamle fienden.

Men kongen var inkje fallen fyr aa føra folket i striden. Han drøymde um aa verta svensk krunprins i staden fyr Karl Johan og so samla alle tri riki, og difyr tenkte han inkje paa aa slaast fyr aalvor fyr det folket, han var kaarad til aa styra. Livrædd var han og. Han førde kanonur og annat, som trengdest til forsvar, fraa Fredriksstad, og lagde soleids vegen til Smaaleni open fyr fienden.

I slutten av juli bar det ihop. 40 norske kanonbaatar, som laag ved Hvaler (»Hvaløerne«), drog seg undan fyr ei mangedubbelt yvermagt og rodde yver til den andre sida av Kristianiafjorden. Samstundes gjekk den svenske heren yver landskilet og kringsette Fredrikssten og trugad med aa skjota Fredrikshall i brann, soframt inkje borgararne svor truskaps-eiden til den svenske kongen. Borgararne vilde inkje, endaa dei ingi hjelp kunne faa fraa festningi, og daa skaut svensken i fleire 235dagar paa den verjelause byen. Daa vart mange hus øydelagde og brannfolki so utasad, at dei inkje orkad meir. Festningi skaut heile tidi paa svensken. Ein svensk herførar sende brev til kommandanten Ohme, at dei vilde hengja han, soframt han inkje gav seg, og soleids trugad dei han jamt. Men han svarad eingong: »Eg er ein utlivd mann og skal snart døy likevæl.« Karl Johan lovad, at han skulde halda paa med aa skjota paa byen, til dess borgararne svor eiden, og daa ein borgar sagde til han, at dei kunne brenna byen sjølve, som fedrarne hadde gjort, svarad han, at daa skulde han drepa alle ihop. Daa gav byen seg, men fekk gode vilkaar, daa Karl Johan inkje vilde driva borgararne til det verste. Sidan skaut svensken berre paa festningi.

Kristjan Fredrik stod med innpaa 10,000 mann i Rakkestad, og heren brann av stridshug. Daa kom det tidend um at Fredriksstad hadde gjevet seg, og daa skaut kongen paa, at det var umogelegt aa halda seg paa austsida av Glomma, og drog seg attende. Ved Onstadsund sette svensken paa brui, men nordmennerne dreiv dei attende og forfylgde. Daa sende kongen bod um, at dei skulde snu. Ingenstad fekk dei lov aa slaast, naar kongen kunne hindra det. Den heitaste striden i heile ufreden var uppe ved Kongsvinger; her stod oberst Krebs med nokot yver 2000 mann. 2dre august sette svensken paa han med 2—3000 mann ved Lier, ei mil fraa Kongsvinger, men nordmennerne dreiv dei attende og slo dei den 5te august ved Matrand bru, slik at dei misste 300 fangar og alt, dei hadde, og laut slaa seg igjenom til inkje aa verta fangad alle ihop.

Daa denne ufreden hadde vart umkring 14 dagar, 236gjekk Kristjan Fredrik inn paa eit forlik (konventionen til Moss) 14de august, og lovad, at han skulde kalla ihop eit umfram-storting og leggja ned kongsmagti si i stortinget, og dessimillom skulde statsraadet styra. Karl Johan lovad paa den svenske kongens vegne, at soframt Norig vilde gjera samlag med Sverik, skulde han godkjenna grunnlogi av 17de mai med dei umbrøyte, som trengdest, naar dei tvo rike skulde verta ihopbundne. Den norske heren skulde faa heimlov, og svensken hersetja Fredrikssten.

No opnad Fredrikssten fyrste gongen portarne sine fyr svensken. Karl Johan sjølv fangtok general Ohme og kallad han fyr ein god soldat og djerv hermann. Sidan gjekk han dit, der Karl den tolvte var fallen, og stod der tankefull, med hatten i handi.

Ved detta forliket vart inkje Kieler-freden nemnd. At nordmennerne kunne faa so gode vilkaar, kom seg baade av di, at Sverik trengde hardt til fred, og at den norske heren hadde synt i nokre slag, at han inkje hadde vanslægtat, og av di at Karl Johan visste, at stormagterne, som no hadde avsett Napoleon, inkje likad dei, som var komne til æra ved den franske revolutionen. Soframt det drog ut med ufreden, kunne det soleids lett henda, at stormagterne helder vilde hava ein av den gamle oldenborgske ætti til konge i Norig og Sverik. Slik som det gjekk, var Norig det einaste landet paa denne tidi, som gav seg sjølvstyre og inkje misste det, og Karl Johan den einaste av hovdingarne, som voks upp under Napoleon og inkje sidan misste magti si.

Samlag millom Norig og Sverik.

Stortinget kom ihop den 7de Oktober. Der var 80 utsendingar, og av 237dei hadde berre fjordeparten voret med i riksmøtet paa Eidsvoll. Nokre dagar etter lagde Kristjan Fredrik ned kongsmagti og gav ho til stortinget, og same dagen gav han seg paa vegen til Danmark. Sidan vart han konge i Danmark (1839) og kallad seg Kristjan den aattande og døydde 1848. Fraa di Haakon den sette styrde, var han den einaste kongen, Norig hadde fyr seg sjølv.

No kom det seks utsendingar fraa Karl (den trettande) til aa tinga med stortinget, og 20de oktober vedtok stortinget, at Norig skulde gjera samlag med Sverik. Stortinget og dei svenske utsendingarne vart samstellte um dei umbrøyte, som dei laut gjera ved den norske grunnlogi, naar dei tvo rike skulde verta ihopbundne. Det vart soleids fastsett, at statsministeren¹) og tvo statsraadar skulde vera med kongen, naar han var burte fraa riket, og at etterkomararne hans Karl Johan paa manns-sida skulde erva Norigs rike. Kongen skulde hava rett til aa innsetja ein stathaldar elder ein visekonge.

Daa detta var gjort, valde stortinget den svenske kongen, Karl, til norsk konge, 4de november. Sidan sende Karl Johan stortinget heim, og innsette ein svensk greive, Essen, til stathaldar i Norig.

Indre tilstand fraa 1814 til 1830.

Yvergangen fraa einvaldsmagt til sjølvstyre var inkje so braad elder stor, som ein skulde tru. Nordmennerne, baade bønder og borgarar og embættsmenner, hadde voret meir sjølvstendige under einvaldsmagti enn danskarne. Under den lange ufreden hadde nordmennerne styrt seg sjølve; embættsmennerne hadde havt den største magti, og soleids vart det ei lang stund etter 1814 og. 238Den fyrste tidi etter 1814 var inkje ljos. Landet var so utarmat, at det var inkje lett aa faa pengar i rikskassa, og utgifterne var store, daa det var myket, som skulde skapast reint fraa nytt. Ved bankerotten i 1813 hadde dei, som aatte kontante pengar, misst mest alt ihop, men nokre hadde fenget store eigedomar fyr spottpris. (Ein mann hadde kaupt ein gard, fyrr setlarne gjekk ned, men inkje betalt endaa. Sidan tok han upp tvo tunnur jordeple og selde, og detta betalte han garden med). Gamaldags ærlegdom og tillit hadde ført mange i armodsdom, men dei som kunne tyda dei myrke og mangslungne logerne, stod seg godt, og prokuratorarne fekk henderne fulle med arbeide. —

I 1815 kom det fyrste ordentlege stortinget ihop. Detta og den svenske riksdagen vedtok riksakti; i den er det fyresett ymist um samlags-vilkaari. Same stortinget vedtok og, at det skulde inkje lenger finnast adel i Norig, men kongen vilde inkje vigsla denne logi. 1816 vart Norigs bank skipad. Han fekk hovudsætet i Trondhjem. Til aa faa grunnlagt banken vart det paalagt ein sylvskatt paa 8 millionar krunur (yver 8 krunur paa kvart menneskje, som dei skulde betala i sylv), og so grøtelegt var det pengestellet, Norig hadde ervt fraa dansketidi, at dei laut gjera ein ny bankerot¹) med same dei skipad banken. Folk hadde so litet tillit no, at dei vilde inkje taka dei nye dalar-setlarne fyr fullt verde. Daa landet no var so utarmat, totte 239dei inkje det hadde raad til aa halda so stor her, og inkje totte dei det turvtest helder, naar der var samlag med Sverik. Dermed vedtok stortinget aa gjera heren myket mindre. (Lina, som fyrr var 24,000 mann, vart no berre 12,000). Sidan hev Norig inkje havt nokot dugelegt landsforsvar.

Kong Karl den andre¹) (i Sverik den trettande) sloknad i 1818, og no vart Karl den tridje Johan konge (i Sverik den fjortande) og vart krynt til konge i domkyrkja i Trondhjem. Etter Kristjern den andre hadde ingen konge voret krynt i Norig.

Svenskarne hadde misst Finnland og Pommern og hadde tenkt aa faa Norig i skadebot; det var inkje aa undrast paa, at dei harmad seg, fyr di Norig var fritt og sjølvstendigt og kongen hadde myket mindre magt der enn i Sverik. Karl Johan, som inkje hadde nokon gamall erverett aa stydja seg til, laut vara seg væl og gjera, som det sterkaste folket vilde, og daa nordmennerne vilde hava dei ytre merke paa, at dei var eit fritt folk, vart det myket krangel med kongen. Etter grunnlogi skulde Norig hava sitt eiget handelsflagd, og orlogsflagdet skulde vera eit samlagsflagd (»unionsflag«). I 1814 var det fastsett, at det norske flagdet skulde vera raudt med ein kvit kross i og den norske løva øvst uppe ved stongi, men daa detta liknad for myket paa det danske, vedtok stortinget i 1821 ei log um, at flagdet skulde vera raudt med ein kvitkantad blaa kross i. (Dei tri fridoms-fargarne, trikoloren). Kongen vigslad inkje denne logi, daa han meinte folket inkje hadde rett til aa raada fyr flagdet sitt, men han gav ut ein kongeleg resolution, at flagdet skulde vera, 240som stortinget hadde fyresett. Men detta flagdet kunne inkje handelsskipi bruka paa langferder, daa det inkje var godkjent av røvarstatarne ved Middelhavet. Aa faa traktat med røvarstatarne var inkje smaating. Det skulde store gaavur til, umkring 1 million krunur, reiknad dei ut. So laut dei attaat kvart aar betala ei 7—800,000 krunur i skatt. Daa detta var meir enn heile Middelhavs-farten var verd, hadde stortinget sjølv i 1814 søkt um, at norske skip kunne faa sigla under svenskt flagd paa langferder (sud um Finisterre i Spania), men daa detta var harmelegt, sende det tvo gonger, 1815 og 1818, adressur til kongen um aa tinga med røvarstatarne og faa eit norskt flagd, som var godkjent paa alle hav. Men kongen drog seg undan. I 1818 fastsette kongen eit unions-handelsflagd, som var svenskt med dei danske fargarne øvst ved stongi, og i 1821 fastsette han, at baade norske og svenske skip skulde sigla med detta flagdet paa langferder. I 1815 var det fastsett, at det norske orlogsflagdet skulde vera det svenske flagdet med dei danske fargarne øvst ved stongi (liksom unions-handelsflagdet) og med kluft og tunga, og at detta skulde vera festningsflagd og. Det saag ut som Norig berre skulde vera eit svenskt landskap. Den norske løva vart sett paa dei svenske pengarne, og kongen kallad seg Karl den fjortande, liksom Norig var eit svenskt landskap. Nordmennerne fekk inkje lov til aa halda fest den 17de mai helder, og 17de mai 1829 brukad kongen vaapnmagt mot borgararne (torgslaget). Nordmennerne totte ille um og, at kongen innsette svenske stathaldarar (1814—1829).

Bønderne klagad paa dei harde tiderne, uaar og svære skattar, og mange trudde sjølvstyret var skyld i 241alt det vonde, og at det kostad meir enn det gamle einveldet. Kongen sende spæjarar umkring i landet, og det vart ei heil røra. I 1818 sette bønderne upp paa Hedemarki, i Hallingdal og i fleire bygder og vilde gjeva kongen einvaldsmagt, men daa det bar til stykket, vaagad dei seg inkje til. Den verste upphavsmannen til detta staaket, Halvor Hoel, hadde sidan aarspengar av kongen.

I Kieler-freden hadde det voret fastsett, at den svenske kongen skulde betala Danmark so myket som kom paa Norig av den norsk-danske riksgjeldi. Danmark kravde 28 millionar krunur. Detta vilde inkje nordmennerne betala; dei hadde lidet so myket urett og voret skubbad slik til sida i dansketidi, at dei totte dei helder hadde pengar til gode, og kor som var, skulde Danmark hava pengar etter Kieler-freden, so vart det Sveriks sak, som hadde gjort den freden; nordmennerne hadde aldri godkjent han. Inkje kunne dei betala so myket helder. Heile aars-innkoma fyr rikskassa i den tidi var 6 millionar krunur, og no kom Danmark og kravde mest fem gonger so myket som heile aars-innkoma (vilde svara til yver 200 millionar i vaare dagar).

I utlandet var det so litet tiltru til Norig, at daa styringi i 1820 laut laana 600,000 dalar (ein dalar er det same som 4 krunur), fekk ho sistpaa pengar i Tyskland, men paa slike harde vilkaar, at dei sidan kallad detta laanet fyr »Tyvelaanet« (rikskassa fekk 555,000 dalar og laut forskriva seg fyr 900,000).

Den svenske utanriks-ministeren styrde (og styrer endaa) dei norske utanriks-sakerne. Nokre engelske handelsmenner hadde smuglat inn varur paa Bodø,

16

242faret ille med dei norske toll-embættsmennerne og brotet upp pakhusi og kravde skadebot attpaa. Den engelske styringi studde uppunder detta kravet, og den svenske utanriks-ministeren stellte det inkje likare, enn at engelskmennerne med falske dokumenter og fantespikk fekk seg tilkjent skadebot. Detta kostad den norske rikskassa 450.000 krunur (Bodøsaki).

So myrkt det saag ut, arbeidde stortinget hugheilt paa aa fremja folkestyret og verja um grunnlogi. Nordmennerne hadde paa denne tidi det friaste folkestyret av alle folk. I 1818 tok stortinget ved adels-logi att, men kongen negtad samtykkje daa og. 1821 skulde saki fram paa stortinget att. Dei fleste kongar og kjeisarar i Europa hadde gjort eit »heilagt samlag« (»den heilage alliance«), som lest hava til fyremaal aa styra etter Guds ord, men i røyndi vilde gjera ende paa all folkefridom. Det heilage samlaget hadde nettupp havt møte i Laybach og tynt fridomen i Italia, og hadde inkje nokot godt hjartelag til nordmennerne. Nokre aar fyreaat hadde Danmark sendt inn klaga og, fyr di Norig inkje vilde betala sin part av gjeldi. Karl Johan samlad 3000 norske og 3000 svenske soldatar ved Kristiania, og svenskarne, men inkje nordmennerne, var fullt rustad til aa slaast, og ein svensk flote lagde seg ved Kristiania, og svenske soldatar samlad seg ved landskilet. Men stortinget let seg inkje skræma, det vedtok adelslogi tridje gongen, og daa vart ho til log, og kongen vigslad ho. Same stortinget gjekk inn paa aa betala Danmark 12 millionar krunur.

Karl Johan lagde fram fyr stortinget 10 logemne; han vilde hava rett til aa negta ei log samtykkje, um so stortinget vedtok ho tri gonger, rett til aa setja av 243embættsmenner, velja stortings-formenner og meir slikt, som var det same som aa gjera ende paa grunnlogi. Alle desse logemni negtad stortinget i 1824, og det var inkje ordkast um dei dessmeir. (Kristjan Krogh var den gongen formann i konstitutions-komiteen.) Sidan lagde kongen dei fram gong etter gong, og stortinget negtad.

Det norske bokriket til 1830. I fyrstningi av detta aarhundrad, daa Norig og Danmark vart skilde under ufreden med England og sidan ved Kieler-freden, fekk dei tvo riki kvart sitt bokrike. Nettupp daa fekk Danmark tvo store diktarar, Grundtvig og Oehlenschläger, som tok emne fraa den gamle heidenske gudelæra og den gamle stortidi. Detta var til stor styrkning fyr den danske nationaliteten, og gjorde myket til aa vekkja upp nordmennerne og. Nettupp som den danske diktekunst tok seg so ypparleg godt fram, var det smaatt med den norske. J. N. Brun døydde 1816 og Zetlitz 1821. Av nye diktarar er dei mest namnkjende Conrad Nicolai Schwach, d. 1860, (»Mens Nordhavet bruser«), Simon Olaus Wolff, d. 1859, (»Hvor herligt er mit fødeland«), Maurits Hansen, d. 1842, som skreiv mange forteljingar, og Henrik Anker Bjerregaard, d. 1842, (»Sønner av Norge« og »Fjeldeventyret«).

229

Nordmennene godkjenner inkje Kieler-freden. Straks etter freden i Kiel sende kong Fredrik eit brev til nordmennene, og i detta brevet sa han frå seg retten til det norske kongedømet og gav det til den svenske kongen.

Men nordmennene ville inkje godkjenna denne freden og ville inkje finna seg i, at kongen gav bort landet, liksom ein annan eigedom, til ei framand makt, og minst til Sverik, den gamle arvefienden. Alle vart sorgfulle og harme og var fullhugad på å verja seg. Nokre ville helst innføra republikk, men dei fleste tykte, at i so farlege tider trengde landet ein førar, og tenkte, at den folkekjære prinsen Kristjan Fredrik skulle vera best laga til det. Prinsen sjølv hadde god hug på detta, og for nordigjenom Gudbrandsdalen til Trondhjem, so han kunne sjå, kvat folket ville, og alle stader merka han, at dei heller ville våga liv og blod enn gjeva seg under Sverik.

Stormanns-møtet på Eidsvoll. Då prinsen kom attende, kalla han fleire av dei beste mennene i landet til eit møte på Eidsvoll (16de febr.). Prinsen meinte, at då han var ervingen etter kong Fredrik den sette, og denne hadde gjeve frå seg det norske kongedømet, so var prinsen no rette ervingen til Norigs rike, men professor Georg Sverdrup og fleire andre stod fast på det, at nordmennene no hadde rett til å 230taka, kven dei ville, til konge. Prinsen gav etter, og dei vart samstellte om, at prinsen skulle styra landet som regent so lenge, og at det skulle koma i hop eit riksmøte på Eidsvoll til å gje ei grunnlov. Til detta møtet skulle folket velja utsendingar fyr byane og landsbygda og hæren og flåten. Etter detta heldt dei ein høgtidleg bededag i Kristiania (25de febr.). Her svor fyrst prinsen og sidan heile ålmugen, at dei skulle verja Norigs sjølvstende. Sameleis gjorde dei rundt omkring i landet.

Riksmøtet på Eidsvoll. Riksmøtet kom i hop på Eidsvoll sundagen den 10de april. Der var 112 utsendingar¹). Same dagen var dei i kyrkja og bad om herrens velsigning, og dagen etter opna prinsen møtet.

Der vart straks to flokkar på riksmøtet. Den eine flokken på omkring 30 trudde, at Norig var for veikt og utarma til å vera eit sjølvstendig rike, helst no, då det kunne venta ufred med Sverik, England, Russland og Preussen på ein gong, såframt det inkje gav etter, og dei meinte, at samlag med Sverik både var det beste fyr landet, og at det var reint naudturvelegt. Hovudmennene i denne flokken var greven Herman Wedel-Jarlsberg og amtmann Severin Løvenskjold, jarnverkseigaren Jakob Aall og presten Nikolai Vergeland. Men denne flokken var so liten, at han kunne inkje setja sin vilje igjennom. Alle hine utsendingane stod på, at Norig skulle vera fyr seg sjølv. Dei gjævaste av desse var skrivaren Kristjan 231Magnus Falsen, professor Georg Sverdrup og skrivaren (seinare stiftamtmann) Vilhelm Christie og presten Jonas Rein. Desse ville hava prinsen til konge, og då han skulle erva Danmark og, var det somme som vona, at på den måten kunne Norig og Danmark verta sambundne att, og nokre vona og, at når ein fri riksskipnad vart innført, skulle svenskane heller taka Kristjan Fredrik til konge enn Karl Johan.

Både desse flokkane vart samstellte om, korleis grunnlova skulle vera. Magnus Falsen hadde sett i hop opplaget til ei grunnlov, (nest etter den franske grunnlova av 1791 og den nordamerikanske av 1787), og på detta grunnlaget gjorde dei grunnlova og fekk ho ferdig til 17de mai, og same dagen valde dei Kristjan Fredrik til konge. Då detta store verket var gjort, kom dei i hop siste gongen 20de mai og då dei hadde skrive under protokollane, stelte dei seg på ei lina og tok kvarandre i hendene (soleids at kvar gav venstre sidemannen høgre handa, og høgre sidemannen venstre handa), og so sa dei: »Einige og true, til Dovre fell.« I denne store stunda hadde mange tårer i augurne; dermed skildest dei og drog heim, kvar til sitt.

Grunnlova av 17de mai. Norig skal etter grunnlova vera eit fritt og sjølvstyrt rike. Det kan inkje sundbytast eller gjevast bort. Det skal vera eit arveleg kongerike, men kongsmakta er avknappa. Kongen har makt til å setja i verk det, som skal gjerast. Han er heilag, det vil seie andsvarslaus, so han korkje kan lastast eller saksøkjast. Andsvaret ligg på statsrådet. Statsrådane skal kongen sjølv velja av norske borgarar, som inkje lyt vera under 30 år. Kongen har rett til å råda fyr fred og ufred og samlag med andre 232magter, og er hovding fyr hæren og flåten, men han kan inkje bruka hermagti, mindre stortinget samtykkjer, når det er kongen sjølv, som bryt freden. Kongen utnemner embetsmenn, men dei kan inkje setjast av utan log og dom, so nær som statsrådar og somme andre høgsette embetsmenn.

Stortinget har retten til å gje lover. Det møter tredje kvart år i Kristiania, men kongen kan elles og kalla stortinget i hop, når det trengst, og då møter same tingmennene, som var på siste stortinget. Dei skal velja tingmennene soleids, at dei borgarane, som har røysterett i kvar by og kvart prestegjeld, vel valmenn, og desse vel tingmennene, eit visst tal fyr kvar by og kvart amt. Røysterett har alle norske borgarar, som har fylt 25 år og har butt i landet minst 5 år og 1) anten er eller har vore embetsmenn, eller 2) eig skyldsett jord på landet eller har bygsla skyldsett jord på lenger tid enn 5 år, eller 3) er kjøpstad-borgar, eller 4) i kjøpstad eller ladestad eig gard eller grunn til eit verd av minst 300 riksdalar (600 kroner). Naar stortinget kjem i hop, skal det taka ut ein fjerdepart av utsendingane, som skal vera lagtinget, og hine skal vera odelstinget. Eit logemne skal fyrst verta framsett i odelstinget, anten av ein odelstingsmann eller av kongen. Såframt logemnet godkjennest, vert det sendt til lagtinget. Vert det godkjent der og, vert det sendt til kongen, og når han vigslar det (gjev sanksjon), vert det log. Gjeng det inkje gjennom i lagtinget, vert det sendt attende til odelstinget med dei påskriftene, som lagtinget tykkjer trengst. Då kan odelstinget leggja vek logemnet eller senda det til lagtinget att, anten odelstinget har vedteke påskriftene 233eller inkje. Vert det inkje då godkjent i lagtinget, skal heile stortinget koma i hop, men då skal det to tridjepartar til av heile røystetalet, til å få logemnet vedteke. Naar tre storting på rad har vedteke eit logemne, vert det log, anten kongen vigslar det eller inkje.

Stortinget har rett til å leggja på skattar og toll, å låna pengar fyr rikskassa og lata til dei pengane, som trengst til utgifterne fyr riket.

Den dømande makta er hjå høgsterett og dei lægre domstolane. Såframt ein av statsrådane eller ein stortingsmann i si stelling som stortingsmann gjer noko galet, kan odelstinget reisa søksmål, og då kjem lagtinget og høgsterett i hop til ein riksrett og dømer i saka.

Kvar borgar har den skyldnaden på seg å verja landet. Folk skal hava fritt lov til å prenta, kvat dei vil. Ingen skal få ser-retter, og ingi jord leggjast ut til greivegardar og slikt. Odelsretten og åsetesretten skal standa ved lag.

Er det naudturvelegt å gjera noko umbrøyte på grunnlova, lyt to tridjepartar av stortinget vera sams om det. Men eit slikt umbrøyte lyt aldri vera imot grunntankane i grunnlova. —

Ufred med Sverik. Medan alt detta gjekk fyr seg, skundad dei seg og innførte korn frå Danmark og England. Ingen visste, kvat dei ville seie i utlandet, når dei fekk høyra, at nordmennene inkje ville gje etter, men dei vona, at stormagterne inkje ville tvinga nordmennene, når dei såg, at desse ville verja sjølvstendet sitt. Dei hadde best tru til England, men den engelske styringa ville inkje taka imot utsendingen 234hans Kristjan Fredrik, og det kom sendemenner til Kristiania frå England, Russland, Austrrike og Preussen, og desse kravde, at nordmennene skulle gjera, som fyresett var i Kieler-freden. Då laut ufreden taka til.

Den svenske hæren samla seg ved landskilet, 35,000 mann, under Karl Johan, og Russland baud seg til å senda 30,000 mann, og England sende 9 lineskip til å hjelpa den svenske flåten å stengja dei norske hamnene. Mot denne hermagti kunne nordmennene setja 20,000 mann og nokre kanonbåtar, då dei inkje hadde mat til å senda ut heile hæren. Men dei var inkje redde; fyr kvar dag, som faaren kom nærare, vart motet større, kjærleiken til fedrelandet og fridomen auka på, og hæren stundad etter å slåst med den gamle fienden.

Men kongen var inkje fallen fyr å føra folket i striden. Han drøymde om å verta svensk kronprins i staden fyr Karl Johan og so samla alle tre rika, og difor tenkte han inkje på å slåst fyr alvor fyr det folket, han var kåra til å styra. Livredd var han og. Han førde kanonar og anna, som trengdest til forsvar, frå Fredriksstad, og la soleids vegen til Smaaleni open fyr fienden.

I slutten av juli bar det i hop. 40 norske kanonbåtar, som låg ved Hvaler (»Hvaløerne«), drog seg undan fyr ei mangedobbelt overmakt og rodde over til den andre sida av Kristianiafjorden. Samstundes gjekk den svenske hæren over landskilet og kringsette Fredrikssten og truga med å skyte Fredrikshall i brann, såframt inkje borgarane svor truskaps-eiden til den svenske kongen. Borgarane ville inkje, endå dei ingi hjelp kunne få frå festninga, og då skaut svensken i fleire 235dagar på den verjelause byen. Då vart mange hus øydelagde og brannfolki so utasad, at dei inkje orka meir. Festninga skaut heile tida på svensken. Ein svensk herførar sende brev til kommandanten Ohme, at dei ville hengja han, såframt han inkje gav seg, og soleids truga dei han jamt. Men han svara eingong: »Eg er ein utlevd mann og skal snart døy likevel.« Karl Johan lova, at han skulle halda på med å skyte på byen, til dess borgarane svor eiden, og då ein borgar sa til han, at dei kunne brenne byen sjølve, som fedrane hadde gjort, svara han, at då skulle han drepa alle i hop. Då gav byen seg, men fekk gode vilkår, då Karl Johan inkje ville driva borgarane til det verste. Sidan skaut svensken berre på festninga.

Kristjan Fredrik stod med innpå 10,000 mann i Rakkestad, og hæren brann av stridshug. Då kom det tidend om at Fredriksstad hadde gjeve seg, og då skaut kongen på, at det var umogleg å halda seg på austsida av Glomma, og drog seg attende. Ved Onstadsund sette svensken på brua, men nordmennene dreiv dei attende og forfylgde. Då sende kongen bod om, at dei skulle snu. Ingenstad fekk dei lov å slåst, når kongen kunne hindra det. Den heitaste striden i heile ufreden var oppe ved Kongsvinger; her stod oberst Krebs med noko over 2000 mann. 2dre august sette svensken på han med 2—3000 mann ved Lier, ei mil frå Kongsvinger, men nordmennene dreiv dei attende og slo dei den 5te august ved Matrand bru, slik at dei miste 300 fangar og alt, dei hadde, og laut slaa seg igjennom til inkje å verta fanga alle i hop.

Då denne ufreden hadde vart omkring 14 dagar, 236gjekk Kristjan Fredrik inn på eit forlik (konvensjonen til Moss) 14de august, og lova, at han skulle kalla i hop eit omfram-storting og leggja ned kongsmakta si i stortinget, og dessimillom skulle statsrådet styra. Karl Johan lova på den svenske kongens vegne, at såframt Norig ville gjera samlag med Sverik, skulle han godkjenna grunnlova av 17de mai med dei umbrøyte, som trengdest, når dei tvo rike skulle verta ihopbundne. Den norske hæren skulle få heimlov, og svensken hersetja Fredrikssten.

No opna Fredrikssten fyrste gongen portane sine fyr svensken. Karl Johan sjølv fangtok general Ohme og kalla han fyr ein god soldat og djerv hermann. Sidan gjekk han dit, der Karl den tolvte var fallen, og stod der tankefull, med hatten i handa.

Ved detta forliket vart inkje Kieler-freden nemnd. At nordmennene kunne få so gode vilkår, kom seg både av di, at Sverik trengde hardt til fred, og at den norske hæren hadde synt i nokre slag, at han inkje hadde vanslekta, og av di at Karl Johan visste, at stormagterne, som no hadde avsett Napoleon, inkje likte dei, som var komne til æra ved den franske revolusjonen. Såframt det drog ut med ufreden, kunne det soleids lett henda, at stormagterne heller ville hava ein av den gamle oldenborgske ætta til konge i Norig og Sverik. Slik som det gjekk, var Norig det einaste landet på denne tida, som gav seg sjølvstyre og inkje miste det, og Karl Johan den einaste av hovdingane, som voks opp under Napoleon og inkje sidan miste makta si.

Samlag mellom Norig og Sverik.

Stortinget kom i hop den 7de Oktober. Der var 80 utsendingar, og av 237dei hadde berre fjerdeparten vore med i riksmøtet på Eidsvoll. Nokre dagar etter la Kristjan Fredrik ned kongsmakta og gav ho til stortinget, og same dagen gav han seg på vegen til Danmark. Sidan vart han konge i Danmark (1839) og kalla seg Kristjan den åttande og døydde 1848. Fraa di Haakon den sette styrde, var han den einaste kongen, Norig hadde fyr seg sjølv.

No kom det seks utsendingar frå Karl (den trettande) til å tinga med stortinget, og 20de oktober vedtok stortinget, at Norig skulle gjera samlag med Sverik. Stortinget og dei svenske utsendingane vart samstellte om dei umbrøyte, som dei laut gjera ved den norske grunnlova, når dei tvo rike skulle verta ihopbundne. Det vart soleids fastsett, at statsministeren¹) og tvo statsrådar skulle vera med kongen, når han var borte frå riket, og at etterkomarane hans Karl Johan på manns-sida skulle erva Norigs rike. Kongen skulle hava rett til å innsetja ein stathaldar eller ein visekonge.

Då detta var gjort, valde stortinget den svenske kongen, Karl, til norsk konge, 4de november. Sidan sende Karl Johan stortinget heim, og innsette ein svensk greive, Essen, til stathaldar i Norig.

Indre tilstand frå 1814 til 1830.

Overgangen frå einvaldsmagt til sjølvstyre var inkje so bråd eller stor, som ein skulle tru. Nordmennene, både bønder og borgarar og embetsmenn, hadde vore meir sjølvstendige under einvaldsmagti enn danskane. Under den lange ufreden hadde nordmennene styrt seg sjølve; embetsmennene hadde hatt den største makta, og soleids vart det ei lang stund etter 1814 og. 238Den fyrste tida etter 1814 var inkje ljos. Landet var so utarma, at det var inkje lett å få pengar i rikskassa, og utgifterne var store, då det var mykje, som skulle skapast reint frå nytt. Ved bankerotten i 1813 hadde dei, som åtte kontante pengar, mist mest alt i hop, men nokre hadde fenget store eigedomar fyr spottpris. (Ein mann hadde kjøpt ein gard, før setlane gjekk ned, men inkje betalt endå. Sidan tok han opp to tønner jordeple og selde, og detta betalte han garden med). Gamaldags ærlegdom og tillit hadde ført mange i armodsdom, men dei som kunne tyda dei mørke og mangslungne lovene, stod seg godt, og prokuratorane fekk hendene fulle med arbeide. —

I 1815 kom det fyrste ordentlege stortinget i hop. Detta og den svenske riksdagen vedtok riksakta; i den er det fyresett ymist om samlags-vilkåra. Same stortinget vedtok og, at det skulle inkje lenger finnast adel i Norig, men kongen ville inkje vigsla denne logi. 1816 vart Norigs bank skipa. Han fekk hovudsetet i Trondhjem. Til å få grunnlagt banken vart det pålagt ein sylvskatt på 8 millionar kroner (over 8 kroner på kvart menneske, som dei skulle betala i sylv), og so grøtelegt var det pengestellet, Norig hadde ervt frå dansketida, at dei laut gjera ein ny bankerot¹) med same dei skipa banken. Folk hadde so lite tillit no, at dei ville inkje taka dei nye dalar-setlane fyr fullt verde. Då landet no var so utarma, tykte 239dei inkje det hadde råd til å halda so stor her, og inkje tykte dei det turvtest heller, når der var samlag med Sverik. Dermed vedtok stortinget å gjera hæren mykje mindre. (Lina, som før var 24,000 mann, vart no berre 12,000). Sidan har Norig inkje hatt noko dugelegt landsforsvar.

Kong Karl den andre¹) (i Sverik den trettande) slokna i 1818, og no vart Karl den tredje Johan konge (i Sverik den fjortande) og vart krynt til konge i domkyrkja i Trondhjem. Etter Kristjern den andre hadde ingen konge vore krynt i Norig.

Svenskane hadde mist Finnland og Pommern og hadde tenkt å få Norig i skadebot; det var inkje å undrast på, at dei harmad seg, fyr di Norig var fritt og sjølvstendig og kongen hadde mykje mindre makt der enn i Sverik. Karl Johan, som inkje hadde nokon gamal erverett å støtte seg til, laut vara seg vel og gjera, som det sterkaste folket ville, og då nordmennene ville hava dei ytre merke på, at dei var eit fritt folk, vart det mykje krangel med kongen. Etter grunnlova skulle Norig hava sitt eige handelsflagg, og orlogsflagget skulle vera eit samlagsflagd (»unionsflag«). I 1814 var det fastsett, at det norske flagget skulle vera raudt med ein kvit kross i og den norske løva øvst oppe ved stonga, men då detta liknad for mykje på det danske, vedtok stortinget i 1821 ei log om, at flagget skulle vera raudt med ein kvitkanta blå kross i. (Dei tre fridoms-fargane, trikoloren). Kongen vigsla inkje denne logi, då han meinte folket inkje hadde rett til å råda fyr flagget sitt, men han gav ut ein kongeleg resolusjon, at flagget skulle vera, 240som stortinget hadde fyresett. Men detta flagget kunne inkje handelsskipa bruka på langferder, då det inkje var godkjent av røvarstatane ved Middelhavet. Å få traktat med røvarstatane var inkje småting. Det skulle store gåver til, omkring 1 million kroner, rekna dei ut. So laut dei attåt kvart år betala ei 7—800,000 kroner i skatt. Då detta var meir enn heile Middelhavs-farten var verd, hadde stortinget sjølv i 1814 søkt om, at norske skip kunne få sigla under svenskt flagg på langferder (sør om Finisterre i Spania), men då detta var harmelegt, sende det to gonger, 1815 og 1818, adresser til kongen om å tinga med røvarstatane og få eit norsk flagg, som var godkjent på alle hav. Men kongen drog seg undan. I 1818 fastsette kongen eit unions-handelsflagg, som var svenskt med dei danske fargane øvst ved stonga, og i 1821 fastsette han, at både norske og svenske skip skulle sigla med detta flagget på langferder. I 1815 var det fastsett, at det norske orlogsflagget skulle vera det svenske flagget med dei danske fargane øvst ved stonga (liksom unions-handelsflagget) og med kluft og tunga, og at detta skulle vera festningsflagg og. Det såg ut som Norig berre skulle vera eit svenskt landskap. Den norske løva vart sett på dei svenske pengane, og kongen kalla seg Karl den fjortande, liksom Norig var eit svenskt landskap. Nordmennene fekk inkje lov til å halda fest den 17de mai heller, og 17de mai 1829 bruka kongen vaapnmagt mot borgarane (torgslaget). Nordmennene tykte ille om og, at kongen innsette svenske statthaldarar (1814—1829).

Bøndene klaga på dei harde tidene, uår og svære skattar, og mange trudde sjølvstyret var skyld i 241alt det vonde, og at det kosta meir enn det gamle einveldet. Kongen sende spæjarar omkring i landet, og det vart ei heil røra. I 1818 sette bøndene opp på Hedemarki, i Hallingdal og i fleire bygder og ville gje kongen einvaldsmagt, men då det bar til stykket, våga dei seg inkje til. Den verste opphavsmannen til detta ståket, Halvor Hoel, hadde sidan årspengar av kongen.

I Kieler-freden hadde det vore fastsett, at den svenske kongen skulle betala Danmark so mykje som kom på Norig av den norsk-danske riksgjeldi. Danmark kravde 28 millionar kroner. Detta ville inkje nordmennene betala; dei hadde lidet so mykje urett og vore skubba slik til sida i dansketida, at dei tykte dei heller hadde pengar til gode, og kor som var, skulle Danmark hava pengar etter Kieler-freden, so vart det Sveriks sak, som hadde gjort den freden; nordmennene hadde aldri godkjent han. Inkje kunne dei betala so mykje heller. Heile aars-innkoma fyr rikskassa i den tida var 6 millionar kroner, og no kom Danmark og kravde mest fem gonger so mykje som heile aars-innkoma (ville svara til over 200 millionar i vaare dagar).

I utlandet var det so lite tiltru til Norig, at då styringa i 1820 laut låna 600,000 dalar (ein dalar er det same som 4 kroner), fekk ho sistpå pengar i Tyskland, men på slike harde vilkår, at dei sidan kalla detta lånet fyr »Tyvelaanet« (rikskassa fekk 555,000 dalar og laut forskriva seg fyr 900,000).

Den svenske utanriks-ministeren styrde (og styrer endå) dei norske utanriks-sakene. Nokre engelske handelsmenn hadde smugla inn varer på Bodø,

16

242faret ille med dei norske toll-embetsmennene og brotet opp pakhusi og kravde skadebot attpå. Den engelske styringa studde oppunder detta kravet, og den svenske utanriks-ministeren stelte det inkje likare, enn at engelskmennene med falske dokumenter og fantespikk fekk seg tilkjent skadebot. Detta kosta den norske rikskassa 450.000 kroner (Bodøsaki).

So mørkt det såg ut, arbeidde stortinget hugheilt på å fremja folkestyret og verja om grunnlova. Nordmennene hadde på denne tida det friaste folkestyret av alle folk. I 1818 tok stortinget ved adels-logi att, men kongen nekta samtykkje då og. 1821 skulle saka fram på stortinget att. Dei fleste kongar og keisarar i Europa hadde gjort eit »heilagt samlag« (»den heilage alliance«), som lest hava til føremål å styra etter Guds ord, men i røynda ville gjera ende på all folkefridom. Det heilage samlaget hadde nettopp hatt møte i Laybach og tynt fridomen i Italia, og hadde inkje noko godt hjartelag til nordmennene. Nokre år fyreaat hadde Danmark sendt inn klaga og, fyr di Norig inkje ville betala sin part av gjelda. Karl Johan samla 3000 norske og 3000 svenske soldatar ved Kristiania, og svenskane, men inkje nordmennene, var fullt rustad til å slåst, og ein svensk flåte la seg ved Kristiania, og svenske soldatar samla seg ved landskilet. Men stortinget let seg inkje skræma, det vedtok adelslogi tredje gongen, og då vart ho til log, og kongen vigsla ho. Same stortinget gjekk inn på å betala Danmark 12 millionar kroner.

Karl Johan la fram fyr stortinget 10 logemne; han ville hava rett til å nekta ei log samtykkje, om so stortinget vedtok ho tre gonger, rett til å setja av 243embetsmenn, velja stortings-formenn og meir slikt, som var det same som å gjera ende på grunnlova. Alle desse logemni nekta stortinget i 1824, og det var inkje ordkast om dei dessmeir. (Kristjan Krogh var den gongen formann i konstitusjons-komiteen.) Sidan la kongen dei fram gong etter gong, og stortinget nekta.

Det norske bokriket til 1830. I fyrstninga av detta aarhundrad, då Norig og Danmark vart skilde under ufreden med England og sidan ved Kieler-freden, fekk dei tvo rika kvart sitt bokrike. Nettopp då fekk Danmark to store diktarar, Grundtvig og Oehlenschläger, som tok emne frå den gamle heidenske gudelæra og den gamle stortida. Detta var til stor styrking fyr den danske nasjonaliteten, og gjorde mykje til å vekkja opp nordmennene og. Nettopp som den danske diktekunst tok seg so ypparleg godt fram, var det smått med den norske. J. N. Brun døydde 1816 og Zetlitz 1821. Av nye diktarar er dei mest namnkjende Conrad Nicolai Schwach, d. 1860, (»Mens Nordhavet bruser«), Simon Olaus Wolff, d. 1859, (»Hvor herligt er mit fødeland«), Maurits Hansen, d. 1842, som skreiv mange forteljingar, og Henrik Anker Bjerregaard, d. 1842, (»Sønner av Norge« og »Fjeldeventyret«).