206

Kristjan den sette, son hans Fredrik, og den tyske dronningi hans, Sofie Magdalene, talad stødt Tysk og var stive og stolte. Dei vilde inkje fyr det meste tala ved nokon, mindre han var ein stor adelsmann elder fraa Tyskland. Dronningi dreiv gjøn med alt, som danskt var. Der var lekkjur um kongsgarden, so ingen skulde koma nær; ingen skulde ganga framum Kristjansborg, mindre han gjekk med hatten i handi. Møtte nokon den kongelege vogni, laut han stiga av hesten elder ut or vogni, soframt han reid elder kjøyrde, og standa paa vegen og helsa. Tyskarar kom inn i mengdevis i Danmark, som embættsmenner og handverkarar og jamvæl kokkar og slikt. Med dei danske bønderne vart det verre enn fyrr, so jamvæl godseigararne vart utarmad. Radt til denne tidi hadde det gjenget til atters med folkemengdi i Danmark, no var ho paa det laagaste. (Umkring 750,000, mot 1,300,000 i det 13de aarh.). Ved detta leitet kom pietismen til Danmark og Norig. Pietistarne vilde gjera ende paa den stive bokstav-trui og gjera kristendomen livande i aand og sanning, men dei gjekk snart for vidt, fordømde alle andre og heldt seg sjølve fyr framifraa heilage og sutrad og jamrad yver »denne verdens daarlighed«. Kongen og dronningi var pietistar. Det vart sett straff fyr dei, som inkje gjekk i kyrkja, og kongen forbaud all moro, som komedi og slikt. Daa folk inkje kunne moroa seg paa ein sømeleg maate, tok dei til aa drikka.

207Kongen og dronningi slo stort paa og øydde upp uhorveleg med pengar paa gilde kongsgardar. Andre folk i Danmark tok etter, baade borgarar og adelege; det var ei skam no aa ganga paa gata, dei skulde anten kjø yra elder lata seg bera.

Kristjan var berre ein gong i Norig. Bønderne snakkad med honom som med eit annat menneskje og tok djervt baade kongen og dronningi i neven. Sidan hadde dei myket større vyrdnad fyr nordmennerne enn fyr danskarne.

Kristjan var ein arbeidsam konge. Han hjelpte upp skulevæsenet i Danmark, og innførde konfirmation i baade riki 1736, so fraa den tidi fekk alle borni den kristendoms-kunnskapen, som dei tottest trenga til.

206

Kristjan den sette, son hans Fredrik, og den tyske dronninga hans, Sofie Magdalene, tala støtt Tysk og var stive og stolte. Dei ville inkje fyr det meste tala ved nokon, mindre han var ein stor adelsmann eller frå Tyskland. Dronninga dreiv gjøn med alt, som danskt var. Der var lekkjer om kongsgarden, so ingen skulle koma nær; ingen skulle gå framom Kristjansborg, mindre han gjekk med hatten i handa. Møtte nokon den kongelege vogna, laut han stiga av hesten eller ut or vogna, såframt han reid eller køyrde, og standa på vegen og helsa. Tyskarar kom inn i mengdevis i Danmark, som embetsmenn og handverkarar og jamvel kokkar og slikt. Med dei danske bøndene vart det verre enn før, so jamvel godseigarane vart utarmad. Radt til denne tida hadde det gått til atters med folkemengda i Danmark, no var ho på det lågaste. (Omkring 750,000, mot 1,300,000 i det 13de aarh.). Ved detta leitet kom pietismen til Danmark og Norig. Pietistane ville gjera ende på den stive bokstav-trua og gjera kristendomen livande i ånd og sanning, men dei gjekk snart for vidt, fordømde alle andre og heldt seg sjølve fyr framifrå heilage og sutra og jamra over »denne verdens daarlighed«. Kongen og dronninga var pietistar. Det vart sett straff fyr dei, som inkje gjekk i kyrkja, og kongen forbaud all moro, som komedi og slikt. Då folk inkje kunne moroa seg på ein sømeleg måte, tok dei til å drikka.

207Kongen og dronninga slo stort på og øydde opp uhorveleg med pengar på gilde kongsgardar. Andre folk i Danmark tok etter, både borgarar og adelege; det var ei skam no å gå på gata, dei skulle anten kjø yra eller lata seg bera.

Kristjan var berre ein gong i Norig. Bøndene snakka med han som med eit anna menneske og tok djervt både kongen og dronninga i neven. Sidan hadde dei mykje større vyrdnad fyr nordmennene enn fyr danskane.

Kristjan var ein arbeidsam konge. Han hjelpte opp skulevesenet i Danmark, og innførte konfirmasjon i både rika 1736, so frå den tida fekk alle borna den kristendoms-kunnskapen, som dei tottest trenga til.