157

Det norske riksraadet bad Fredrik landvisa Henrik Krummedike fraa Norig og let han lova i handfestningi si, at Norig skulde vera eit fritt valrike, og at han inkje skulde gjeva len til andre enn innfødde elder inngiftad herrar, og løysa inn Orknøyarne.

Under Fredrik den fyrste fekk den lutherske reformation inngang i Danmark. Presteskapet der var faakunnigt og laag myket i lauslivnad, og detta gjorde myket til, at folk lengtad etter ei reinare tru. Det var mange og, som ventad bergjing fraa trældom og naud av den nye frie læra. Adelen hadde inkje stort mot truskiftet helder, av di kyrkja aatte tridjeparten av alt jordegods, og detta vilde adelen gjerne hava sjølv. Bondesonen Hans Tausen preikad den nye læra, og Hans Mikkelsen umsette det nye testamentet paa Dansk. Borgararne i dei største byarne var dei fyrste, som tok ved den nye trui. I Norig vart mest ingenting gjort 158fyr reformationen, annat enn at ein munk Antonius dreiv paa saki i Bergen og fekk mange borgarar med seg.

Dessimillom hadde Kristjern den andre prøvt paa aa faa hjelp. Han baud seg til aa selja Island og andre øyar til England, men det hjelpte inkje. Han hadde gjenget yver til den lutherske trui, um det skulde hjelpa, men daa kjeisar Karl hatad denne, gjekk Kristjern yver til den katholske att. Daa hjelpte Karl han til aa samla ein stor her og flote, og med den siglde Kristjern til Norig, men storm øydelagde mange av skipi hans, og det var bere leivningarne av floten han kom til Norig med, 1531. Her fekk han hjelp av erkebispen Olav Engelbrektsson og dei andre bisparne, som baade var rædde Luther-trui, og at Norig skulde koma under Danmark. Detta saag det mest ut til, daa Fredrik hadde gjevet dei sterkaste festningarne i landet til danskar, tvertimot handfestningi. Kristjern vart teken til konge i Oslo, men han kunne inkje taka Aakershus, som hadde ein danske, Mogens Gyldenstjerne, til hovding. Vaaren 1532 kom det ein dansk flote til Oslo under Knut Gyldenstjerne, broder hans Mogens, og det spurdest, at ein svensk her og var paa vegen, daa den svenske kongen var likso rædd Kristjern som den danske kongen var. Daa tingad Kristjern med dei danske hovdingarne. Dei avtalad, at Kristjern skulde draga til Danmark og tala sjølv med Fredrik, farbror sin, og dei lovad han trygd til ferdi. Men Kristjern vart sviken og førd til Sønderborg og innestengd i eit fangehol. Døri vart tilmurad, og han fekk maten gjenom eit hol i muren. Samstundes døydde einaste son hans. Her sat Kristjern som adelens fange i 17 aar; daa vart han førd til Kallundborg, og der 159hadde han det myket betre. Han døydde 1559, 78 aar gamall, og daa hadde han voret fange i 27 aar.

Daa Kristjern var fangad, laut erkebispen gjera fred og betala ei stor pengebot, og no vart Fredrik konge att paa same vilkaari som fyrr. Han døydde 1533.

157

Det norske riksrådet bad Fredrik landvisa Henrik Krummedike frå Norig og let han lova i handfestningi si, at Norig skulle vera eit fritt valrike, og at han inkje skulle gje len til andre enn innfødde eller inngifta herrar, og løysa inn Orknøyarne.

Under Fredrik den fyrste fekk den lutherske reformasjon inngang i Danmark. Presteskapet der var fåkunnig og låg mykje i lauslivnad, og detta gjorde mykje til, at folk lengta etter ei reinare tru. Det var mange og, som venta berging frå trældom og naud av den nye frie læra. Adelen hadde inkje stort mot truskiftet heller, av di kyrkja åtte tredjeparten av alt jordegods, og detta ville adelen gjerne hava sjølv. Bondesonen Hans Tausen preika den nye læra, og Hans Mikkelsen omsette det nye testamentet på Dansk. Borgarane i dei største byane var dei fyrste, som tok ved den nye trua. I Norig vart mest ingenting gjort 158fyr reformasjonen, anna enn at ein munk Antonius dreiv på saka i Bergen og fekk mange borgarar med seg.

Dessimillom hadde Kristjern den andre prøvt på å få hjelp. Han baud seg til å selja Island og andre øyar til England, men det hjelpte inkje. Han hadde gått over til den lutherske trua, om det skulle hjelpa, men då keisar Karl hata denne, gjekk Kristjern over til den katolske att. Då hjelpte Karl han til å samla ein stor her og flåte, og med den siglde Kristjern til Norig, men storm øydelagde mange av skipa hans, og det var bere leivningane av flåten han kom til Norig med, 1531. Her fekk han hjelp av erkebispen Olav Engelbrektsson og dei andre bispane, som både var redde Luther-trua, og at Norig skulle koma under Danmark. Detta såg det mest ut til, då Fredrik hadde gjeve dei sterkaste festningane i landet til danskar, tvertimot handfestningi. Kristjern vart teken til konge i Oslo, men han kunne inkje taka Aakershus, som hadde ein danske, Mogens Gyldenstjerne, til hovding. Våren 1532 kom det ein dansk flåte til Oslo under Knut Gyldenstjerne, broder hans Mogens, og det spurdest, at ein svensk her og var på vegen, då den svenske kongen var likso redd Kristjern som den danske kongen var. Då tinga Kristjern med dei danske hovdingane. Dei avtala, at Kristjern skulle dra til Danmark og tala sjølv med Fredrik, farbror sin, og dei lova han trygd til ferda. Men Kristjern vart sviken og førd til Sønderborg og innestengd i eit fangehol. Døra vart tilmura, og han fekk maten gjennom eit hol i muren. Samstundes døydde einaste son hans. Her sat Kristjern som adelens fange i 17 år; då vart han førd til Kallundborg, og der 159hadde han det mykje betre. Han døydde 1559, 78 år gamal, og då hadde han vore fange i 27 år.

Då Kristjern var fanga, laut erkebispen gjera fred og betala ei stor pengebot, og no vart Fredrik konge att på same vilkåra som før. Han døydde 1533.