144

No var det ute med Kalmar-samlaget. Dei fleste svenskarne vilde helst hava ein innlending til konge, og dei valde Karl Knutsson. 145Danskarne tok ein tysk greive, Kristjern av Oldenborg, som paa morsida var skyld til det gamle danske kongehuset. Han laut lova, at riksraadet skulde hava mest all magti, og godkjenna Danmark fyr eit valrike.

Korkje Karl Knutsson elder Kristjern hadde erverett til Norig. Aalmugen vilde helst hava ein nordmann og tenkte paa Sigurd Jonsson, men denne var inkje hugad paa detta. Han liksom flestalle norske stormenner paa denne tidi drog seg burt fraa det politiske liv, og det var for litet magt og dug i dei til aa føra folket. Ingen aalmennhug var det hjaa folket helder; det var no i lang tid vant til, at kvar sytte fyr seg, og brydde seg inkje um rikssaker og let dei kongelege embættsmennerne styra. Men detta var faarlegt no. Mange utlendingar hadde trengt seg inn i norske embætte, og nokre av dei gifte seg inn i norske stormannsætter og fekk same rett som innfødde, og det sat alt fleire av dei i riksraadet. Dei kom inkje til nokon einskap i riksraadet um kongevalet. Alle tottest dei vita, at Norig, romgrendt, fatigt, umyndigt og hjelpelaust, inkje kunne hava sin eigen konge. Erkebispen, Aslak Bolt, ein staut gamall mann, og riddaren Olav Nilsson til Talgøy (i Ryfylke) og fleire andre vilde hava Karl Knutsson, og denne vilde aalmugen og gjerne hava. Danskarne i riksraadet vilde hava Kristjern; dei fremste av desse var dansken bisp Jon av Oslo og riddaren Hartvik Krummedike fraa Holsten. Denne var hovding paa Aakershus og hadde giftat seg til store rikdomar i Norig. Riksraadet sende desse tvo til Danmark til aa tinga um fred, men fyrst laut dei gjera eiden sin paa, at dei inkje skulde bjoda Kristjern kongedømet; men detta gjorde dei like radt, liksom

10

146dei hadde fenget fullmagt til det av det norske riksraadet. Dei kom att med ein dansk her til Oslo, og der stengde dei erkebispen og raadet inne, og riksraadet laut taka Kristjern til konge, og han skreiv under ei handfestning.

Detta vart for galet. Trønderne samlad seg paa Frostating og tok Karl Knutsson til konge, og fleire andre stader gjorde dei det same. Aslak Bolt meinte paa det, at han skulde nok læra hr. Hartvik, korleids ein nordmann skulde fara med holstenararne og utlendingarne. Karl kom til Norig, og erkebispen krynte han i Nidaros 1449.

Karl Knutsson kom inkje til aa styra lenge. Mange av dei svenske stormennerne, helst av presteskapet, hatad han og vilde helder hava samlag med Danmark. Paa eit møte i Halmstad millom danske og svenske riksraadar sveik dei svenske kongen sin, og paa hans vegne gav dei upp kravet hans paa kongedømet i Norig og gjorde ei avtala med danskarne um aa hava konge ihop, naar den eine kongen elder baade tvo døydde, og daa kunne Norig vera med, um det vilde.

Paa denne tidi døydde Aslak Bolt. No daa det var so litet framferd i den norske adelen, var erkebispen den, som høvde best til aa vera hovding, og no var daa landet reint hovdinglaust. Kristjern kom med ein flote til Nidaros og vart krynt der. Strakst etter hadde han eit møte i Bergen av norske og danske riksraadar, og her vart det fastsett, at Norig og Danmark skulde alltid vera sambundne »i broderleg kjærleike«. Det eine riket skulde inkje vera framfyr det andre, og kvart rike skulde styrast av innfødde menner.

144

No var det ute med Kalmar-samlaget. Dei fleste svenskane ville helst hava ein innlending til konge, og dei valde Karl Knutsson. 145Danskane tok ein tysk greive, Kristjern av Oldenborg, som på morsida var skyld til det gamle danske kongehuset. Han laut lova, at riksrådet skulle hava mest all makta, og godkjenna Danmark fyr eit valrike.

Korkje Karl Knutsson eller Kristjern hadde erverett til Norig. Ålmugen ville helst hava ein nordmann og tenkte på Sigurd Jonsson, men denne var inkje huga på detta. Han liksom flestalle norske stormenn på denne tida drog seg bort frå det politiske liv, og det var for lite makt og dug i dei til å føra folket. Ingen aalmennhug var det hjå folket heller; det var no i lang tid vant til, at kvar sytte fyr seg, og brydde seg inkje om rikssaker og let dei kongelege embetsmennene styra. Men detta var farleg no. Mange utlendingar hadde trengt seg inn i norske embete, og nokre av dei gifte seg inn i norske stormannsætter og fekk same rett som innfødde, og det sat alt fleire av dei i riksrådet. Dei kom inkje til nokon einskap i riksrådet om kongevalet. Alle tottest dei vita, at Norig, romgrendt, fattig, umyndig og hjelpelaust, inkje kunne hava sin eigen konge. Erkebispen, Aslak Bolt, ein staut gamal mann, og riddaren Olav Nilsson til Talgøy (i Ryfylke) og fleire andre ville hava Karl Knutsson, og denne ville ålmugen og gjerne hava. Danskane i riksrådet ville hava Kristjern; dei fremste av desse var dansken bisp Jon av Oslo og riddaren Hartvik Krummedike frå Holsten. Denne var hovding på Aakershus og hadde giftat seg til store rikdomar i Norig. Riksrådet sende desse to til Danmark til å tinga om fred, men fyrst laut dei gjera eiden sin på, at dei inkje skulle bjoda Kristjern kongedømet; men detta gjorde dei like radt, liksom

10

146dei hadde fenget fullmakt til det av det norske riksrådet. Dei kom att med ein dansk her til Oslo, og der stengde dei erkebispen og rådet inne, og riksrådet laut taka Kristjern til konge, og han skreiv under ei handfestning.

Detta vart for galet. Trønderane samla seg på Frostating og tok Karl Knutsson til konge, og fleire andre stader gjorde dei det same. Aslak Bolt meinte på det, at han skulle nok læra hr. Hartvik, korleis ein nordmann skulle fara med holstenarane og utlendingane. Karl kom til Norig, og erkebispen krynte han i Nidaros 1449.

Karl Knutsson kom inkje til å styra lenge. Mange av dei svenske stormennene, helst av presteskapet, hata han og ville heller hava samlag med Danmark. Paa eit møte i Halmstad mellom danske og svenske riksrådar sveik dei svenske kongen sin, og på hans vegne gav dei opp kravet hans på kongedømet i Norig og gjorde ei avtala med danskane om aa hava konge i hop, når den eine kongen eller både to døydde, og då kunne Norig vera med, om det ville.

Paa denne tida døydde Aslak Bolt. No då det var so lite framferd i den norske adelen, var erkebispen den, som høvde best til å vera hovding, og no var då landet reint hovdinglaust. Kristjern kom med ein flåte til Nidaros og vart krynt der. Straks etter hadde han eit møte i Bergen av norske og danske riksrådar, og her vart det fastsett, at Norig og Danmark skulle alltid vera sambundne »i broderleg kjærleik«. Det eine riket skulle inkje vera framfor det andre, og kvart rike skulle styrast av innfødde menn.