125

Eirik hadde ingi søner, og difyr vart Haakon, broder hans, konge. Medan Eirik livde, hadde han 126voret hertug og havt tridjeparten av Norig; han hadde butt i Oslo, og Eirik budde i Bergen. Daa Haakon vart konge, heldt han paa og budde i Oslo, og Trondheim vart inkje hovudlandet lenger.

Haakon var ein klok og sterk konge. Han agad dei tyske kaupmennerne, som stødt vilde riva til seg større handelsrett, og gav ut fleire strenge paabod mot dei. Under broder hans hadde lendmennerne raadt myket og styrt landet, og syslemennerne hadde voret harde med aalmugen. Men no gav Haakon ut ei rettarbot, at det skulde inkje lenger vera jarlar i landet, (so nær som kongssøner og Orknøy-jarlen), og inkje lendmenner elder baronar. No vart riddararne det øvste verdslege stand i riket. Haakon meinte, at kongen hadde den skyldnaden paa seg aa sjaa etter, at aalmugen inkje leid nokon urett, og han hadde strengt tilsyn med syslemennerne. Han tolde inkje, at kyrkja tok seg magt helder. Haakon fullførde det, som dei norske kongarne, men mest Sverre og ætti hans, hadde arbeidt paa: at all magti skulde vera hjaa kongen, stormennerne missa si magt, og aalmugen vera fri. Detta gjekk godt og, naar Norig hadde ein god konge, og Haakon styrde godt. Landet var lukkelegt, men folket, som ingen part hadde i styringi, vart meir og meir like glad i offentlege saker og brydde seg inkje um aa møta paa lagtingi lenger, som rimelegt var, daa lagtingi ingi magt hadde.

Ufreden med Danmark heldt paa, og nordmennerne hadde yvertaket liksom fyrr. Endeleg gjorde dei fred millom baade riki i Kjøbenhavn 1309. Daa hadde ufreden vart umkring 25 aar. Ved denne freden fekk Haakon bot fyr arven til moder si.

127I Sverik var paa den tid Birge Magnusson av Folkunga-ætti konge. Han laag allstødt i strid med brødrarne sine, hertugarne Eirik og Valdemar. Hertugarne fekk hjelp av kong Haakon, og Birge av den danske kongen Eirik Menved. Haakon hadde ingi søner, men tvo døttrar. Etter logi hans Magnus Lagabøtar kunne inkje ei kvinna erva Norigs rike, og difyr fekk Haakon stellt det slik, at um Ingebjørg, ægtefødde dotter hans, fekk ein son, skulde han erva Norig. Det vart fastsett og, at kvinnur kunne erva riket, naar det inkje fanst andre ervingar. Ingebjørg vart trulovad med hertug Eirik, men seinare vart det ufred millom Eirik og Haakon. Eirik drog inn i Norig ein veter med ein her, truleg tyske leigesoldatar, og kringsette Aakershus. Detta er fyrste gongen Aakershus vert nemnt. Haakon var inkje paa den kanten av landet, men bønderne samlad seg og drog mot Eirik, og dei slost godt, er det fortalt ¹), men kunne inkje greida seg mot øvde soldatar. Eirik vart sjuk i Oslo og drog seg ut or Norig strakst etter slaget med bønderne, og nordmennerne gjorde ei herferd inn i Dalsland. Sistpaa vart det gjort fred millom alle tri rike i Helsingborg 1313. Daa hadde Eirik alt haldet bryllaup med Ingebjørg. Nokre aar etter fangad kong Birge baade hertugarne og let dei svelta ihel, trur dei. Haakon skundad seg inn i Sverik med ein her, men kom for seint til aa bergja maagen sin. Svenskarne vart so harme paa kong Birge, at dei jagad han ut or landet, og han kom aldri att. Same aaret døydde kong Haakon. 1319. 128Han var den siste kongen paa manns-sida av den gamle norske kongsætti, som hadde styrt landet i innpaa 500 aar.

125

Eirik hadde ingi søner, og difor vart Haakon, broder hans, konge. Medan Eirik livde, hadde han 126vore hertug og hatt tredjeparten av Norig; han hadde butt i Oslo, og Eirik budde i Bergen. Då Haakon vart konge, heldt han på og budde i Oslo, og Trondheim vart inkje hovudlandet lenger.

Haakon var ein klok og sterk konge. Han agad dei tyske kjøpmennene, som støtt ville riva til seg større handelsrett, og gav ut fleire strenge påbod mot dei. Under broder hans hadde lendmennene rådt mykje og styrt landet, og sysselmennene hadde vore harde med ålmugen. Men no gav Haakon ut ei rettarbot, at det skulle inkje lenger vera jarlar i landet, (so nær som kongssøner og Orknøy-jarlen), og inkje lendmenn eller baronar. No vart riddarane det øvste verdslege stand i riket. Haakon meinte, at kongen hadde den skyldnaden på seg å sjå etter, at ålmugen inkje leid nokon urett, og han hadde strengt tilsyn med sysselmennene. Han tolte inkje, at kyrkja tok seg makt heller. Haakon fullførte det, som dei norske kongane, men mest Sverre og ætta hans, hadde arbeidt på: at all makta skulle vera hjå kongen, stormennene missa si makt, og ålmugen vera fri. Detta gjekk godt og, når Norig hadde ein god konge, og Haakon styrde godt. Landet var lukkeleg, men folket, som ingen part hadde i styringa, vart meir og meir like glad i offentlege saker og brydde seg inkje om å møta på lagtinga lenger, som rimeleg var, då lagtinga ingi makt hadde.

Ufreden med Danmark heldt på, og nordmennene hadde overtaket liksom før. Endeleg gjorde dei fred mellom både rika i Kjøbenhavn 1309. Då hadde ufreden vart omkring 25 år. Ved denne freden fekk Haakon bot fyr arven til moder si.

127I Sverik var på den tid Birge Magnusson av Folkunga-ætta konge. Han låg allstødt i strid med brødrane sine, hertugane Eirik og Valdemar. Hertugane fekk hjelp av kong Haakon, og Birge av den danske kongen Eirik Menved. Haakon hadde ingi søner, men to døtrer. Etter logi hans Magnus Lagabøtar kunne inkje ei kvinna erva Norigs rike, og difor fekk Haakon stelt det slik, at om Ingebjørg, ektefødde dotter hans, fekk ein son, skulle han erva Norig. Det vart fastsett og, at kvinner kunne erva riket, når det inkje fanst andre ervingar. Ingebjørg vart trulova med hertug Eirik, men seinare vart det ufred mellom Eirik og Haakon. Eirik drog inn i Norig ein veter med ein her, truleg tyske leigesoldatar, og kringsette Aakershus. Detta er fyrste gongen Aakershus vert nemnt. Haakon var inkje på den kanten av landet, men bøndene samla seg og drog mot Eirik, og dei slost godt, er det fortalt ¹), men kunne inkje greida seg mot øvde soldatar. Eirik vart sjuk i Oslo og drog seg ut or Norig straks etter slaget med bøndene, og nordmennene gjorde ei herferd inn i Dalsland. Sistpå vart det gjort fred mellom alle tre rike i Helsingborg 1313. Då hadde Eirik alt halde bryllaup med Ingebjørg. Nokre år etter fanga kong Birge både hertugane og let dei svelta ihel, trur dei. Haakon skundad seg inn i Sverik med ein her, men kom for seint til å berge mågen sin. Svenskane vart so harme på kong Birge, at dei jaga han ut or landet, og han kom aldri att. Same året døydde kong Haakon. 1319. 128Han var den siste kongen på manns-sida av den gamle norske kongsætta, som hadde styrt landet i innpå 500 år.