96

No vart Magnus konge aaleine, og Erling styrde riket fyr han. Han var ein streng herre og drap dei, som kunne verta faarlege fyr han og Magnus. Daa 97Magnus inkje var kongsson men berre dotterson til ein konge, vilde Erling, at erkebispen Øystein skulde kryna Magnus til konge, og soleids gjera kongedømet hans liksom loglegt. Øystein hadde just fenget bønderne i Trondheim til aa ganga inn paa aa gjeva erkestolen større innkomur, og no vilde han gjerne hava kongens jaminne paa detta. Daa gjorde Erling, hovdingen fyr lendmennerne, og Øystein, hovdingen fyr presteskapet, ei avtala, at erkestolen skulde faa større innkomur og magt, mot at erkebispen skulde kryna og salva lendmanns-sonen Magnus til konge. Kryningi gjekk fyr seg paa eit riksmøte i Bergen 1164. Der var erkebispen, alle bisparne, ein paveleg sendemann (legat) og 12 utsendingar fraa kvart bispedøme, liksom paa riksmøtet i Nidaros. Paa detta riksmøtet vart det fastsett, at naar kongen døydde, skulde geistlege og verdslege stormenner og 12 menner fraa kvart bispedøme, utnemnde av bisparne, velja ettermannen hans; dei kunne velja anten den eldste av kongens ægtefødde søner, um han dugde til aa vera konge, elder so ein av brødrarne hans og andre av dei næmaste skyldingarne til kongen. Ingen kunne verta konge, mindre bisparne samtykte.

Paa denne maaten kom Norig i henderne paa dei geistlege og verdslege stormennerne, liksom alle andre land i Europa paa den tid.

Fleire flokkar reiste seg mot Erling og Magnus, men vart slegne. Daa Erling inkje vilde halda det han hadde lovat Valdemar, var det ufred ei stund millom dei. Sistpaa vart dei forlikte soleids, at Erling skulde taka Viki til len av Valdemar og verta jarlen hans.

No saag det ut til, at det nye stormannsveldet

7

98skulde faa fotfeste, og at ingen skulde setja upp mot kongedømet hans Magnus, og folket var vælnøgt fyr det meste, daa det var vant til aa fylgja hovdingarne sine, og det var rimelegt, at den nye skipnaden vilde gjera ende paa ufreden. Men Erling hadde voret so hard til aa refsa motstandarne sine, at mange visste inkje onnor raad enn aa slaa seg ihop mot han, og det reiste seg ein flokk, som i fyrstningi var liten og arm og fekk namnet birkebeinar, fyr di dei leid myket vondt paa ferderne sine i skog og mark og tidt inkje hadde annat paa føterne enn bjørkebork; men det var harde og vaapnføre menner. Dei tok til konge ein son til kong Øystein Haraldsson, som het Øystein Møyla (møyla er det same som ei ung gjenta. Dei kallad han so, fyr di han var so fin og fager). Dei tok Nidaros, og Øystein vart teken til konge yver Norig paa Øyreting, daa mange av trønderne inkje likad, at Magnus mest heldt til i Viki og Gulatingslogi, medan det i gamle dagar var Trondheim, som var hovudlandet. Men inkje lenge etter slo Magnus Erlingsson birkebeinarne i slaget paa Re ved Tunsberg; der fall Øystein Møyla. 1177.

Etter denne sigeren heldt dei Magnus fyr aa vera endaa større herførar enn Erling. Den siste etterkomaren av den gamle kongsætti, som folk visste um, var fallen, og det var inkje von um, at nokon kunne gjera motstand meir.

96

No vart Magnus konge åleine, og Erling styrde riket fyr han. Han var ein streng herre og drap dei, som kunne verta farlege fyr han og Magnus. Då 97Magnus inkje var kongsson men berre dotterson til ein konge, ville Erling, at erkebispen Øystein skulle kryna Magnus til konge, og soleids gjera kongedømet hans liksom lovleg. Øystein hadde just fenget bøndene i Trondheim til å gå inn på å gje erkestolen større innkomur, og no ville han gjerne hava kongens jaminne på detta. Då gjorde Erling, hovdingen fyr lendmennene, og Øystein, hovdingen fyr presteskapet, ei avtala, at erkestolen skulle få større innkomur og makt, mot at erkebispen skulle kryna og salva lendmanns-sonen Magnus til konge. Kryningi gjekk fyr seg på eit riksmøte i Bergen 1164. Der var erkebispen, alle bispane, ein paveleg sendemann (legat) og 12 utsendingar frå kvart bispedøme, liksom på riksmøtet i Nidaros. Paa detta riksmøtet vart det fastsett, at når kongen døydde, skulle geistlege og verdslege stormenn og 12 menn frå kvart bispedøme, utnemnde av bispane, velja ettermannen hans; dei kunne velja anten den eldste av kongens ektefødde søner, om han dugde til å vera konge, eller so ein av brødrane hans og andre av dei næraste skyldingane til kongen. Ingen kunne verta konge, mindre bispane samtykte.

Paa denne måten kom Norig i hendene på dei geistlege og verdslege stormennene, liksom alle andre land i Europa på den tid.

Fleire flokkar reiste seg mot Erling og Magnus, men vart slegne. Då Erling inkje ville halda det han hadde lova Valdemar, var det ufred ei stund mellom dei. Sistpå vart dei forlikte soleids, at Erling skulle taka Viki til len av Valdemar og verta jarlen hans.

No såg det ut til, at det nye stormannsveldet

7

98skulle få fotfeste, og at ingen skulle setja opp mot kongedømet hans Magnus, og folket var velnøgd fyr det meste, då det var vant til å fylgje hovdingane sine, og det var rimeleg, at den nye skipnaden ville gjera ende på ufreden. Men Erling hadde vore so hard til å refsa motstandarne sine, at mange visste inkje anna råd enn aa slaa seg i hop mot han, og det reiste seg ein flokk, som i fyrstninga var liten og arm og fekk namnet birkebeinar, fyr di dei leid mykje vondt på ferdene sine i skog og mark og titt inkje hadde anna på føtene enn bjørkebork; men det var harde og våpenføre menn. Dei tok til konge ein son til kong Øystein Haraldsson, som het Øystein Møyla (møyla er det same som ei ung gjenta. Dei kalla han so, fyr di han var so fin og fager). Dei tok Nidaros, og Øystein vart teken til konge over Norig på Øyreting, då mange av trønderane inkje likte, at Magnus mest heldt til i Viki og Gulatingslogi, medan det i gamle dagar var Trondheim, som var hovudlandet. Men inkje lenge etter slo Magnus Erlingsson birkebeinane i slaget på Re ved Tunsberg; der fall Øystein Møyla. 1177.

Etter denne sigeren heldt dei Magnus fyr å vera endå større herførar enn Erling. Den siste etterkomaren av den gamle kongsætta, som folk visste om, var fallen, og det var inkje von om, at nokon kunne gjera motstand meir.