93

Harald hadde fleire søner. Tvo av desse, Sigurd og Inge, vart tekne til kongar, men lendmennerne styrde fyr dei, daa Sigurd berre var 4 og Inge 2 aar.

Daa Sigurd Slembedekn inkje kunne verta konge (venteleg fyr di lendmennerne inkje kunne raada so myket, naar dei fekk ein sterk og gaaverik konge), tok han Magnus Blinde ut or klostret, og daa fekk han hjelp av dei gamle venerne hans Magnus; men lendmannen Tjostolv Aaleson slo Magnus ved Minne (utfalls-osen til Mjøsi paa Romerike), so han laut røma til Vester-Gautland. I detta slaget, fortel nokre, bar Tjostolv Inge paa brystet i kappa si, og daa Tjostolv tidt kom i stor naud under slaget, vart Inge klembd, so han vart krypling; han vart krokryggjad, og den eine foten visnad burt, so han knapt kunne stiga paa han. Etter detta slaget drog Tjostolv mot jarlen i Vestergautland, som Magnus hadde eggjat upp; jarlen var komen inn i Raanrike med ein her og meinte, at det var ei let sak aa taka Norig no; men Tjostolv slo han slik, at han laut røma med skam. Daa fekk Magnus eggjat upp den danske kongen Eirik Eimune, og han kom til Oslo med ein stor flote, og Tjostolv laut røma byen, daa han berre hadde litet folk. Danerne brende upp byen, men Tjostolv samlad mannskap paa Raumarike, og daa han kom att, torde inkje den danske heren bida og siglde sudetter langs med land; men kor danerne kom i land, skaut bønderne paa dei, so dei stødt misste folk, og sistpaa slo ein lendmann dei, so dei siglde heim. Alle sagde, at ingen hadde gjort verre ferd med so stor her.

Nokre aar etter kom Sigurd Slembedekn og Magnus 94med ein dansk og norsk flote til Viki, men lendmennerne møtte dei ved Holmengraa (utanfyr Strømstad, inkje langt fraa Dynekilen). Strakst slaget tok til, rømde dei danske skipi, og daa hadde lendmennerne yvermagti. Alt mannskapet fall paa skipet hans Magnus; hirdmannen hans, Reidar, vilde bera Magnus umbord paa eit annat skip, men daa kom det eit kastespjot og gjekk gjenom baade tvo. Reidar fekk det lov, at han hadde fylgt kongen sin væl. Sigurd vart fangad, og daa han paa herferderne sine hadde røvat og drepet mange stader i Norig, tok nokre og pinte han ihel; dei slo sund armar og bein med øksehamrar og hydde han med lær-reimar, so han vart liksom flegen. Men han gav seg inkje og talad likso roleg som elles og song ei salma. Paa slutten tok dei ein stokk og støytte sund ryggen hans med. Dei fleste av aalmugen og hovdingarne vilde inkje sjaa paa detta. 1139.

No vart det fred nokre aar. Lendmennerne styrde godt, og alle saar vart lækte, og handel og andre næringsveger tok seg upp.

Sidan kom Øystein, tridje sonen hans Harald, fraa Skotland til Norig og vart teken til konge. Daa dei tri kongarne voks upp, og dei lendmennerne, som hadde styrt fyr dei, døydde, vart det ufred paa nytt lag. Øystein og Sigurd var harde og agelause, og Inge, som var blid og god, var krypling. Dei tvo brødrarne vilde setja av Inge; men lendmannen Gregorius Dagsson og andre lendmenner hjelpte Inge so godt, at fyrst vart Sigurd og nokre aar etter Øystein og drepen, og no styrde Inge aaleine. 1157.

Medan sønerne hans Harald var kongar, kom det ein sendemann fraa paven til Norig, Nicolaus Brekspear 95(uttal: Brekspir). Han skulde hjelpa til aa rettleida ymse kyrkjesaker, og no kom det ihop eit stort riksmøte i Nidaros, og der møtte kongarne og bisparne og andre stormenner og 12 utsendingar fraa kvart bispedøme. Her vart det vedteket, at Norig skulde hava sin eigen erkestol i Nidaros, der dei heilage leivningarne hans Olav den heilage kvilde, so den norske kyrkja inkje kom til aa vera under erkebispen i Lund lenger. Den nye erkebispen vart vigd med stor stas, og skalden Einar Skuleson kvad i domkyrkja fyr heile forsamlingi eit fagert kvæde, Geisle (elder straalen), til St. Olavs pris. No fekk Upplandi sin eigen bispestol paa Hamar, som snart etter vart liksom ein by. Erkebispen i Nidaros hadde 10 bispedøme under seg, 1) Bergen, 2) Stavanger, 3) Oslo, 4) Hamar; 5) Skaalholt og 6) Holar paa Island, 7) Gardar paa Grønland, 8) Færøyarne, 9) Orknøyarne og Hjaltland, 10) Sudrøyarne og Man. Anten no elder strakst etter fekk kvar bispestol i Norig sitt domkapitel, (korsbrødrar), som var bispens raad og valde ny bisp, naar den gamle døydde. (Fyrr hadde kongarne utnemnt bispar.)

No hadde den norske kyrkja fenget ein full og heil skipnad liksom i andre land paa denne tid. Daa tiendi vart innførd, vart presteskapet rikt, og no, daa det fekk erkebispen til hovding, vart det so megtigt, at det snart kunne bita i kjeppen med kongarne. 1152.

Daa Sigurd Munn og Øystein var drepne, valde mennerne deira Haakon Herdebreid, son hans Sigurd, til konge. Han var berre 10 aar. Myket folk fylgde med han, men mest tjovar og skarvar fraa grensebygderne umkring Gjøtaelvi, og no bar det til med herjing og røving slik, at folk aldri hadde høyrt gjetet slikt fyrr. 96Gregorius Dagsson fall, og daa gret Inge som eit barn og svor, at han vilde fara mot Haakon. Men denne kom braadt paa Oslo, der Inge var, og det kom til eit slag ute paa isen um natti. Nokre av mennerne hans Inge sveik han, men han vilde inkje fly og fall der med stor æra. Daa var han berre 26 aar. 1161.

93

Harald hadde fleire søner. To av desse, Sigurd og Inge, vart tekne til kongar, men lendmennene styrde fyr dei, då Sigurd berre var 4 og Inge 2 år.

Då Sigurd Slembedekn inkje kunne verta konge (venteleg fyr di lendmennene inkje kunne råda so mykje, når dei fekk ein sterk og gåverik konge), tok han Magnus Blinde ut or klosteret, og då fekk han hjelp av dei gamle venene hans Magnus; men lendmannen Tjostolv Aaleson slo Magnus ved Minne (utfalls-osen til Mjøsi på Romerike), so han laut rømme til Vester-Gautland. I detta slaget, fortel nokre, bar Tjostolv Inge på brystet i kappa si, og då Tjostolv titt kom i stor naud under slaget, vart Inge klemd, so han vart krypling; han vart krokryggjad, og den eine foten visna bort, so han knapt kunne stiga på han. Etter detta slaget drog Tjostolv mot jarlen i Vestergautland, som Magnus hadde eggja opp; jarlen var komen inn i Raanrike med ein her og meinte, at det var ei let sak å taka Norig no; men Tjostolv slo han slik, at han laut rømme med skam. Då fekk Magnus eggja opp den danske kongen Eirik Eimune, og han kom til Oslo med ein stor flåte, og Tjostolv laut rømme byen, då han berre hadde lite folk. Danane brende opp byen, men Tjostolv samla mannskap på Raumarike, og då han kom att, torde inkje den danske hæren bida og siglde søretter langs med land; men kor danane kom i land, skaut bøndene på dei, so dei støtt miste folk, og sistpå slo ein lendmann dei, so dei siglde heim. Alle sa, at ingen hadde gjort verre ferd med so stor her.

Nokre år etter kom Sigurd Slembedekn og Magnus 94med ein dansk og norsk flåte til Viki, men lendmennene møtte dei ved Holmengraa (utanfor Strømstad, inkje langt frå Dynekilen). Straks slaget tok til, rømde dei danske skipa, og då hadde lendmennene overmakta. Alt mannskapet fall på skipet hans Magnus; hirdmannen hans, Reidar, ville bere Magnus om bord på eit anna skip, men då kom det eit kastespjot og gjekk gjennom både to. Reidar fekk det lov, at han hadde fylgt kongen sin vel. Sigurd vart fanga, og då han på herferderne sine hadde røva og drepe mange stader i Norig, tok nokre og pinte han ihel; dei slo sund armar og bein med øksehamrar og hydde han med lær-reimar, so han vart liksom flegen. Men han gav seg inkje og tala likso roleg som elles og song ei salme. Paa slutten tok dei ein stokk og støytte sund ryggen hans med. Dei fleste av ålmugen og hovdingane ville inkje sjå på detta. 1139.

No vart det fred nokre år. Lendmennene styrde godt, og alle sår vart lækte, og handel og andre næringsveger tok seg opp.

Sidan kom Øystein, tredje sonen hans Harald, frå Skotland til Norig og vart teken til konge. Då dei tre kongane voks opp, og dei lendmennene, som hadde styrt fyr dei, døydde, vart det ufred på nytt lag. Øystein og Sigurd var harde og agelause, og Inge, som var blid og god, var krypling. Dei tvo brødrane ville setja av Inge; men lendmannen Gregorius Dagsson og andre lendmenn hjelpte Inge so godt, at fyrst vart Sigurd og nokre år etter Øystein og drepen, og no styrde Inge åleine. 1157.

Medan sønene hans Harald var kongar, kom det ein sendemann frå paven til Norig, Nicolaus Brekspear 95(uttal: Brekspir). Han skulle hjelpa til å rettleie ymse kyrkjesaker, og no kom det i hop eit stort riksmøte i Nidaros, og der møtte kongane og bispane og andre stormenn og 12 utsendingar frå kvart bispedøme. Her vart det vedteke, at Norig skulle hava sin eigen erkestol i Nidaros, der dei heilage leivningane hans Olav den heilage kvilde, so den norske kyrkja inkje kom til å vera under erkebispen i Lund lenger. Den nye erkebispen vart vigd med stor stas, og skalden Einar Skuleson kvad i domkyrkja fyr heile forsamlinga eit fagert kvede, Geisle (eller strålen), til St. Olavs pris. No fekk Upplandi sin eigen bispestol på Hamar, som snart etter vart liksom ein by. Erkebispen i Nidaros hadde 10 bispedøme under seg, 1) Bergen, 2) Stavanger, 3) Oslo, 4) Hamar; 5) Skaalholt og 6) Holar på Island, 7) Gardar på Grønland, 8) Færøyarne, 9) Orknøyarne og Hjaltland, 10) Sudrøyarne og Man. Anten no eller straks etter fekk kvar bispestol i Norig sitt domkapittel, (korsbrødrar), som var bispens råd og valde ny bisp, når den gamle døydde. (Før hadde kongane utnemnt bispar.)

No hadde den norske kyrkja fenget ein full og heil skipnad liksom i andre land på denne tid. Då tienda vart innført, vart presteskapet rikt, og no, då det fekk erkebispen til hovding, vart det so mektig, at det snart kunne bita i kjeppen med kongane. 1152.

Då Sigurd Munn og Øystein var drepne, valde mennene deira Haakon Herdebreid, son hans Sigurd, til konge. Han var berre 10 år. Mykje folk fylgde med han, men mest tjovar og skarvar frå grensebygdene omkring Gjøtaelvi, og no bar det til med herjing og røving slik, at folk aldri hadde høyrt gjetet slikt før. 96Gregorius Dagsson fall, og då gret Inge som eit barn og svor, at han ville fara mot Haakon. Men denne kom brått på Oslo, der Inge var, og det kom til eit slag ute på isen om natta. Nokre av mennene hans Inge sveik han, men han ville inkje fly og fall der med stor æra. Då var han berre 26 år. 1161.