60

Knut den megtige hadde lovat aa gjera Kalv Arneson til jarl og sameleids Einar Tambeskjelvar, men Einar hadde alt, fyrr kong Olav kom att, fenget vita, at Knut inkje vilde halda, det han hadde lovat han, og difyr var han inkje med i slaget paa Stiklestad. Kalv vart inkje jarl han helder, men Knut sette sin eigen son Svein til konge og vilde inkje vita utav nokot sjølvstyre av lendmennerne. Svein var reint ung, men moder hans, Alfiva, og danske hovdingar styrde fyr han. Knut let Svein gjeva nye og strenge lóger. Han tok odelen fraa bønderne og gjorde seg til yver-eigar liksom av alt jordegods i landet, og bønderne vart kongens tenestbundne menner i staden fyr frie herrar heime paa gardarne sine. Ingen fekk lov til aa fara utor landet fyrutan lov av kongen, elles misste han eigedomen sin. Til jol skulde alle gjeva kongen jolegaavur, malt, lin, smør og eit laar av ein triaars ukse. 61Detta var liksom ei avgift, fyr di dei fekk lov til aa bruka kongens jord. Kongen hadde strandretten i heile landet, og difyr skulde kvar den, som rodde ut paa havet og fiskad, betala kongen 5 fiskar. Bønderne skulde setja upp alle dei bygningarne, som kongen vilde hava paa gardarne sine (»hoveri-arbeide«). Vitnesmaal av ein dansk mann skulde fella vitnesmaal av 10 nordmenner.¹)

Nordmennerne hadde no fenget likso strenge loger som dei, danskarne hadde heime hjaa seg, og kongen tok seg myket meir magt no, enn kong Olav hadde gjort krav paa. Til detta kom og, at Alfiva var stolt og myndig, so dei liknad ho med Gunnhild, kona hans Eirik Blodøks, og dei gav henne meste skuldi.

Men det var inkje fyr aa faa ei slik styring, at lendmenner og bønder hadde slegest paa Stiklestad. Kalv og Einar var misnøgde, fyr di Knut inkje gjorde, som han hadde lovad dei, og aalmugen murrad høgt og klagad hardt paa dei, som hadde fellt kong Olav. No kom det ut og, at Olav var ein heilag mann, og at det hende merkelege ting ved liket hans, og Einar, som rosad seg av det, at han inkje hadde voret med paa Stiklestad, og heile aalmugen og jamvæl Svein Knutsson godkjende, at Olav var ein heilag mann. Dei gravsette Olav yver høgaltaret i Klemenskyrkja i Nidaros, og seinare vart det bygt mange kyrkjur til hans æra 62baade i Norig og andre land. Pilegrimar kom i flokkevis fraa mange stader med rike gaavur til han. Olav fekk tilnamnet den heilage og vart ærad slik som ingen annan konge av sitt folk, og endaa veit dei aa fortelja um undergjerningar, som St. Olav skal hava gjort. Olav var fallen som martyr liksom fyr ei stor sak: kristendom, ei sterk kongsmagt og ein fast skipnad av log og rett og eit sjølvstendigt og samheldigt Norig. Alt detta, han hadde stridt fyr, vann styrke no.

Knut den megtige sende bod til Kalv Arneson og bad han senda seg tri tylvter med øksar, men Kalv svarad: »Ingi øksar sender eg kong Knut; seg han det, at eg skal gjeva Svein, son hans, so mange øksar, at han inkje skal synast, det skortar.« Kalv og hine norske hovdingarne raadde seg til aa henta Magnus, son hans Olav, fraa Gardarike. Strakst etter døydde Knut den megtige, men fyrr han døydde, fekk han tidend um, at Magnus Olavsson var teken til konge i Norig, og at Svein, son hans, hadde rømt landet 1035. Det store riket hans Knut gjekk no reint i stykke, men fyr Norig rann det upp ei god tid.

60

Knut den mektige hadde lova å gjera Kalv Arneson til jarl og sameleis Einar Tambeskjelvar, men Einar hadde alt, før kong Olav kom att, fenget vita, at Knut inkje ville halda, det han hadde lova han, og difor var han inkje med i slaget på Stiklestad. Kalv vart inkje jarl han heller, men Knut sette sin eigen son Svein til konge og ville inkje vita utav noko sjølvstyre av lendmennene. Svein var reint ung, men moder hans, Alfiva, og danske hovdingar styrde fyr han. Knut let Svein gjeva nye og strenge lóger. Han tok odelen frå bøndene og gjorde seg til over-eigar liksom av alt jordegods i landet, og bøndene vart kongens tenestbundne menn i staden fyr frie herrar heime på gardane sine. Ingen fekk lov til å fara utor landet fyrutan lov av kongen, elles miste han eigedomen sin. Til jol skulle alle gjeva kongen julegåver, malt, lin, smør og eit lår av ein treårs okse. 61Detta var liksom ei avgift, fyr di dei fekk lov til å bruka kongens jord. Kongen hadde strandretten i heile landet, og difor skulle kvar den, som rodde ut på havet og fiska, betala kongen 5 fiskar. Bøndene skulle setja opp alle dei bygningane, som kongen ville hava på gardane sine (»hoveri-arbeide«). Vitnesmaal av ein dansk mann skulle fella vitnesmaal av 10 nordmenn.¹)

Nordmennene hadde no fenget likso strenge lover som dei, danskane hadde heime hjå seg, og kongen tok seg mykje meir makt no, enn kong Olav hadde gjort krav på. Til detta kom og, at Alfiva var stolt og myndig, so dei liknad ho med Gunnhild, kona hans Eirik Blodøks, og dei gav henne meste skulda.

Men det var inkje fyr å få ei slik styring, at lendmenn og bønder hadde slegest på Stiklestad. Kalv og Einar var misnøgde, fyr di Knut inkje gjorde, som han hadde lova dei, og ålmugen murra høgt og klaga hardt på dei, som hadde felt kong Olav. No kom det ut og, at Olav var ein heilag mann, og at det hende merkelege ting ved liket hans, og Einar, som rosa seg av det, at han inkje hadde vore med på Stiklestad, og heile ålmugen og jamvel Svein Knutsson godkjende, at Olav var ein heilag mann. Dei gravsette Olav over høgaltaret i Klemenskyrkja i Nidaros, og seinare vart det bygt mange kyrkjer til hans æra 62både i Norig og andre land. Pilegrimar kom i flokkevis frå mange stader med rike gåver til han. Olav fekk tilnamnet den heilage og vart æra slik som ingen annan konge av sitt folk, og endå veit dei å fortelja om undergjerningar, som St. Olav skal hava gjort. Olav var fallen som martyr liksom fyr ei stor sak: kristendom, ei sterk kongsmakt og ein fast skipnad av log og rett og eit sjølvstendig og samheldigt Norig. Alt detta, han hadde stridt fyr, vann styrke no.

Knut den mektige sende bod til Kalv Arneson og bad han senda seg tre tylvter med øksar, men Kalv svara: »Ingi øksar sender eg kong Knut; seg han det, at eg skal gje Svein, son hans, so mange øksar, at han inkje skal synast, det skortar.« Kalv og hine norske hovdingane rådde seg til å henta Magnus, son hans Olav, frå Gardarike. Straks etter døydde Knut den mektige, men før han døydde, fekk han tidend om, at Magnus Olavsson var teken til konge i Norig, og at Svein, son hans, hadde rømt landet 1035. Det store riket hans Knut gjekk no reint i stykke, men fyr Norig rann det opp ei god tid.