43

Heile folket tok med gleda mot Olav Tryggvason, og hovdingarne paa Upplandi og i Viki, som hadde havt landet sitt til len av danakongen, tok det no til len av Olav. Sameleids gjorde Sigmund Brestesson paa Færøyarne, som fyrr hadde øyarne til len av Haakon jarl. Sønerne hans Haakon, Eirik og Svein, for ut or landet til den svenske kongen Olav Skautkonung, og heile Norig var samlat paa nytt lag, fraa Finnmarki til 44Gjøta-elvi. Olav tok strakst til aa innføra kristendomen. Han kallad til seg fleire av dei største hovdingarne i Viki, som han var skyld til, og lovad dei magt og æra, um dei vilde taka ved kristendomen. Dei gjekk inn paa detta, og so heldt han ting med aalmugen, og den fylgde hovdingarne sine. Olav refste strengt, naar nokon sagde nei, og drap nokre, og paa eit aar vart Viki kristnad. Sidan for han nordetter og kristnad alle sjøbygderne. Paa Gulating talad han fyrst med hovdingarne, og dei lovad aa taka mot kristendomen, soframt kongen vilde gifta Aastrid, syster si, med ein av dei beste hovdingarne,i Erling Skjalgsson, som høyrde til den største og gjævaste ætti i Hordaland. Kongen samtykte, og no vart Erling verbror til kongen og fekk styringi yver landet fraa Sognefjorden til Lindesnes.

I Trondheim vilde bønderne, at Olav skulde blota, men han var sløg og fekk alle hovdingarne deira i si magt, og so sagde han, at skulde han blota, vilde han gjera det største blotet, som brukelegt var, og blota folk, og so trugad han med, at han vilde drepa alle hovdingarne. Daa laut trønderne taka den nye trui. Paa Haalogaland tok ein megtig hovding Haarek paa Tjotta (paa Helgeland) kristendomen og vart kongens lendmann. Andre, som inkje vilde lata døypa seg, vart pinte og drepne, og heile Haalogaland vart kristnat.

Olav kom inkje til Upplandi, og fylkeskongarne, som raadde der, tok inkje ved kristendomen, men han fekk kristnat Irland og Færøyarne og Grønland.

Paa fem aar fekk Olav den nye trui innførd. Han hadde med seg prestar fraa England, men dei var alt for faa til aa læra upp folket, so i fyrstningi vart det kristendom mest berre i namnet. Men trui paa dei 45gamle gudarne vart mindre enn fyrr, daa aalmugen saag, at dei inkje kunne bergja seg mot Kristus, og at dei kristne strafflaust reiv ned hovi deira.¹)

Jarlesætet paa Lade stod tomt no, og Olav hadde brent det store hovet der. Men inkje langt fraa Lade bygde han eit hovudsæte fyr kongsmagti og kristendomen ved Nidar-osen (der som Nid-elvi elder »Nea« renn ut). Der sette han upp ein kongsgard og ei kyrkja og grunnlagde ein by, som fekk namnet Nidaros og vart hovudstaden fyr heile Norig, daa Trondheim var den megtigaste luten av landet. 996.

Olav fridde til den svenske dronningi Sigrid Storraade, men daa ho inkje vilde taka den rette trui, slo Olav ho i andletet med hanska si og sagde: »Kvat skal eg med deg, din rava heidning?« Men Sigrid svarad: »Det kunne vel henda, at detta vart banen din.« Sigrid var enkja etter den svenske kongen Eirik den sigersæle. Son hennar, Olav Skautkonung, var no konge i Sverik. Svein Tjugeskjegg, son hans Harald Gormsson, var konge i Danmark, og gifte seg med Sigrid. Svein hadde ei dotter, som vart gift med Eirik Jarl, son hans Haakon Jarl, og det var samlag millom 46desse tri, Eirik Jarl, den danske kongen og den svenske kongen, og dei traadde etter aa taka liv og rike fraa Olav Tryggvason, daa han hadde teket fraa dei det land, som dei hadde aatt i Norig; Eirik Jarl hadde attaat Far sin aa hemna, og Sigrid Storraade eggjad upp dei tvo andre. Til detta kom og, at syster hans Svein, Tyre, hadde gift seg med Olav Tryggvason, kong Svein uspurt, og daa Svein hadde teket fraa ho all eigedomen hennar i Danmark, eggjad ho Olav upp til aa krevja bot.

Olav baud ut leidingsheren um vaaren 1000 og skuvad skipi sine paa vatnet, og lendmennerne kom til han med sine skip og. Han hadde mange store skip, Trana og Ormen skamme (elder stutte) og eit ovende stort skip, som het Ormen lange. Detta skipet styrde han sjølv. Det hadde gyllt drakehovud og spord og 600 mann um bord, dei sterkaste og djervaste, som var aa finna. Ingen maatte vera med, som var yver 60 elder under 20 aar, so nær som den gjæve bogeskyttaren Einar Tambeskjelvar; han fekk vera med, endaa han berre var 18 aar. Midt paa sumaren siglde han ut fraa Nidaros med 60 store langskip umfram leidingsskipi, og siglde fyrst til Vindland (Pommern) og hadde der eit møte med den polske kongen Boleslav, (elder Burisleiv), som var uvener med kong Svein. Men no tok leidingsheren til aa lengta heim og fekk heimlov, er det fortalt, og daa hadde Olav berre dei 60 store langskipi att, som han sjølv og lendmennerne aatte.

Dessimillom stakk Svein Tjugeskjegg i sjøen med 60 skip, og Olav Skautkonung kom til han med 15 skip og Eirik Jarl med 5 skip mannad med nordmenner. Men daa heile denne styrken endaa var for 47liten til aa slaast med den norske floten, fekk danakongen Sigvalde Jarl, hovdingen fyr jomsvikingarne, til aa lova Olav Tryggvason venskap og lokka han i fella. Olav hadde høyrt tidend um, at der var samlat ein flote imot han, men Sigvalde gjorde han trygg og baud seg til aa fylgja med 11 skip, mannad med jomsvikingar. Den 9de september aar 1000 siglde Olav Tryggvason ut fraa Vindland. Det var blankt solskin og lagleg vind, men inkje sterk, og difyr gjekk dei minste skipi forare og siglde undan ut paa havet. Sigvalde Jarl, som sagde, at han var best kjend med, kor det var djupast i sundi millom øyarne, bad Olav sigla etter seg med dei største skipi, og no siglde Olav med dei 11 største skipi etter Sigvalde, men hine siglde fraa han.

Danakongen og Sviakongen og Eirik Jarl laag med heile heren sin ved øyi Svolder (paa austsida av Rygen). Sigvalde lagde seg inn under øyi, og daa den norske floten paa 11 skip fylgde etter Sigvalde, kom heile den store floten til dei tri hovdingarne roande ut imot. Olav Tryggvason vilde inkje fly: »Ned med seglet,« sagde han, »inkje skal mine menner tenkja paa flugt.« Han lagde Ormen lange i midten, og hine skipi paa baade sidurne av den. Danakongen og Sviakongen lagde seg mot dei største skipi, som laag i midten, men det vart ein hard strid, og dei laut leggja fraa att. Daa lagde Eirik Jarl seg ved det minste skipet hans Olav, som laag ytst, og tok det etter ein hard strid. Dermed tok han paa det næste skipet og tok det, og soleids tok han det eine etter det andre, til berre Ormen var att. Alle dei nordmennerne, som det endaa var liv i, var gjengne upp paa Ormen, og no lagde Eirik seg 48med alle skipi sine um den. So fort det fall folk fyr Eirik, kom daner og sviar i staden, og danerne og sviarne laag paa fraastand og skaut paa Ormen. Endeleg var det so mange fallne av mannskapet paa Ormen, at Eirik Jarl og mennerne hans kunne ganga upp, og dei som endaa var ilive paa Ormen, samlad seg no atterut um kongen, og der stod den siste harde striden. Kongen stod paa atterskansen (lyftingi) med gyllt skjold og gullslegen hjelm og ei raud trøya utanpaa brynja og var lett aa kjenna. Han hadde slegest paa kjempevis; no stod han og skaut og var saarad. Sistpaa var det berre 8 mann att umfram kongen, og daa sprang han yver bord. I same stundi sprang hine og yver bord, men vart fangad og fekk liv og fred av Eirik Jarl. Men kong Olav saag ingen meir til.

Olav var berre 36 aar, daa han fall. Han hadde samlat Norig og kristnat det meste av landet og tidt voret hard og streng, medan han gjorde detta, men endaa var han meir elskad enn nokon annan norsk konge. Dronning Tyre døydde av sorg. Dei hadde havt ein son, Harald, men han døydde, strakst fyrr Olav siglde heimantil.

43

Heile folket tok med gleda mot Olav Tryggvason, og hovdingane på Upplandi og i Viki, som hadde hatt landet sitt til len av danakongen, tok det no til len av Olav. Sameleis gjorde Sigmund Brestesson på Færøyarne, som før hadde øyane til len av Haakon jarl. Sønene hans Haakon, Eirik og Svein, for ut or landet til den svenske kongen Olav Skautkonung, og heile Norig var samla på nytt lag, frå Finnmarki til 44Gjøta-elva. Olav tok straks til å innføra kristendomen. Han kalla til seg fleire av dei største hovdingane i Viki, som han var skyld til, og lova dei makt og æra, om dei ville taka ved kristendomen. Dei gjekk inn på detta, og so heldt han ting med ålmugen, og den fylgde hovdingane sine. Olav refste strengt, når nokon sa nei, og drap nokre, og på eit år vart Viki kristna. Sidan for han nordetter og kristna alle sjøbygderne. Paa Gulating tala han fyrst med hovdingane, og dei lova å taka mot kristendomen, såframt kongen ville gifta Aastrid, syster si, med ein av dei beste hovdingane,i Erling Skjalgsson, som høyrde til den største og gjævaste ætta i Hordaland. Kongen samtykte, og no vart Erling verbror til kongen og fekk styringa over landet frå Sognefjorden til Lindesnes.

I Trondheim ville bøndene, at Olav skulle blota, men han var sløg og fekk alle hovdingane deira i si makt, og so sa han, at skulle han blota, ville han gjera det største blotet, som brukeleg var, og blota folk, og so truga han med, at han ville drepa alle hovdingane. Då laut trønderane taka den nye trua. Paa Haalogaland tok ein mektig hovding Haarek på Tjotta (på Helgeland) kristendomen og vart kongens lendmann. Andre, som inkje ville lata døypa seg, vart pinte og drepne, og heile Haalogaland vart kristna.

Olav kom inkje til Upplandi, og fylkeskongarne, som rådde der, tok inkje ved kristendomen, men han fekk kristna Irland og Færøyarne og Grønland.

Paa fem år fekk Olav den nye trua innført. Han hadde med seg prestar frå England, men dei var alt for få til å læra opp folket, so i fyrstninga vart det kristendom mest berre i namnet. Men trua på dei 45gamle gudane vart mindre enn før, då ålmugen såg, at dei inkje kunne berge seg mot Kristus, og at dei kristne strafflaust reiv ned hova deira.¹)

Jarlesætet på Lade stod tomt no, og Olav hadde brent det store hovet der. Men inkje langt frå Lade bygde han eit hovudsete fyr kongsmakta og kristendomen ved Nidar-osen (der som Nid-elva eller »Nea« renn ut). Der sette han opp ein kongsgard og ei kyrkja og grunnla ein by, som fekk namnet Nidaros og vart hovudstaden fyr heile Norig, då Trondheim var den mektigaste luten av landet. 996.

Olav fridde til den svenske dronninga Sigrid Storraade, men då ho inkje ville taka den rette trua, slo Olav ho i andletet med hanska si og sa: »Kvat skal eg med deg, din rava heidning?« Men Sigrid svara: »Det kunne vel henda, at detta vart banen din.« Sigrid var enkja etter den svenske kongen Eirik den sigersæle. Son hennar, Olav Skautkonung, var no konge i Sverik. Svein Tjugeskjegg, son hans Harald Gormsson, var konge i Danmark, og gifte seg med Sigrid. Svein hadde ei dotter, som vart gift med Eirik Jarl, son hans Haakon Jarl, og det var samlag mellom 46desse tre, Eirik Jarl, den danske kongen og den svenske kongen, og dei trådde etter å taka liv og rike frå Olav Tryggvason, då han hadde teke frå dei det land, som dei hadde ått i Norig; Eirik Jarl hadde attåt Far sin å hemne, og Sigrid Storraade eggja opp dei tvo andre. Til detta kom og, at syster hans Svein, Tyre, hadde gift seg med Olav Tryggvason, kong Svein uspurt, og då Svein hadde teke frå ho all eigedomen hennar i Danmark, eggja ho Olav opp til å krevja bot.

Olav baud ut leidingsheren om våren 1000 og skuva skipa sine på vatnet, og lendmennene kom til han med sine skip og. Han hadde mange store skip, Trana og Ormen skamme (eller stutte) og eit ovende stort skip, som het Ormen lange. Detta skipet styrde han sjølv. Det hadde gyllt drakehovud og spord og 600 mann om bord, dei sterkaste og djervaste, som var å finna. Ingen måtte vera med, som var over 60 eller under 20 år, so nær som den gjæve bogeskyttaren Einar Tambeskjelvar; han fekk vera med, endå han berre var 18 år. Midt på sumaren siglde han ut frå Nidaros med 60 store langskip omfram leidingsskipi, og siglde fyrst til Vindland (Pommern) og hadde der eit møte med den polske kongen Boleslav, (eller Burisleiv), som var uvener med kong Svein. Men no tok leidingsheren til å lengta heim og fekk heimlov, er det fortalt, og då hadde Olav berre dei 60 store langskipa att, som han sjølv og lendmennene åtte.

Dessimillom stakk Svein Tjugeskjegg i sjøen med 60 skip, og Olav Skautkonung kom til han med 15 skip og Eirik Jarl med 5 skip mannad med nordmenn. Men då heile denne styrken endå var for 47liten til å slåst med den norske flåten, fekk danakongen Sigvalde Jarl, hovdingen fyr jomsvikingane, til å lova Olav Tryggvason venskap og lokka han i fella. Olav hadde høyrt tidend om, at der var samla ein flåte imot han, men Sigvalde gjorde han trygg og baud seg til å fylgje med 11 skip, mannad med jomsvikingar. Den 9de september år 1000 siglde Olav Tryggvason ut frå Vindland. Det var blankt solskin og lagleg vind, men inkje sterk, og difor gjekk dei minste skipa forare og siglde undan ut på havet. Sigvalde Jarl, som sa, at han var best kjend med, kor det var djupast i sunda mellom øyane, bad Olav sigla etter seg med dei største skipa, og no siglde Olav med dei 11 største skipa etter Sigvalde, men hine siglde frå han.

Danakongen og Sviakongen og Eirik Jarl låg med heile hæren sin ved øya Svolder (på austsida av Rygen). Sigvalde la seg inn under øya, og då den norske flåten på 11 skip fylgde etter Sigvalde, kom heile den store flåten til dei tre hovdingane roande ut imot. Olav Tryggvason ville inkje fly: »Ned med seglet,« sa han, »inkje skal mine menn tenkja på flukt.« Han la Ormen lange i midten, og hine skipa på både sidene av den. Danakongen og Sviakongen la seg mot dei største skipa, som låg i midten, men det vart ein hard strid, og dei laut leggja frå att. Då la Eirik Jarl seg ved det minste skipet hans Olav, som låg ytst, og tok det etter ein hard strid. Dermed tok han på det næste skipet og tok det, og soleids tok han det eine etter det andre, til berre Ormen var att. Alle dei nordmennene, som det endå var liv i, var gjengne opp på Ormen, og no la Eirik seg 48med alle skipa sine om den. So fort det fall folk fyr Eirik, kom daner og sviar i staden, og danane og sviarne låg på fråstand og skaut på Ormen. Endeleg var det so mange falne av mannskapet på Ormen, at Eirik Jarl og mennene hans kunne gå opp, og dei som endå var ilive på Ormen, samla seg no atterut om kongen, og der stod den siste harde striden. Kongen stod på atterskansen (lyftinga) med gyllt skjold og gullslegen hjelm og ei raud trøya utanpå brynja og var lett å kjenna. Han hadde slegest på kjempevis; no stod han og skaut og var såra. Sistpå var det berre 8 mann att omfram kongen, og då sprang han over bord. I same stunda sprang hine og over bord, men vart fanga og fekk liv og fred av Eirik Jarl. Men kong Olav såg ingen meir til.

Olav var berre 36 år, då han fall. Han hadde samla Norig og kristna det meste av landet og titt vore hard og streng, medan han gjorde detta, men endå var han meir elska enn nokon annan norsk konge. Dronning Tyre døydde av sorg. Dei hadde hatt ein son, Harald, men han døydde, straks før Olav siglde heimantil.