17

Imot slutten av det aattande aarhundrad etter Kristus hadde fedrarne vaare naatt so langt fram i styrke

2

18og magt, at landet vart dei for trongt. Naar ein odelsbonde hadde fleire søner, og han inkje kunne gjeva kvar av dei ein odelsgard, laut dei ut og vinna seg æra og rikdom. Mangein odelsbonde hadde vel og større hug paa det enn aa sitja roleg heime, helst naar han var kjær i stas og rikdom, daa heimejordi paa dei fleste staderne var helder mager. Paa langskipi sine for dei umkring paa sjøen og slost og herjad, kor dei kom. Dei kallad seg vikingar elder sjøkongar. Vikingar fraa Sverik og Danmark for og umkring, og alle desse gjekk i utlandet under namnet Normanner (elder Nordmenner), det vil segja folk fraa nord-landi (Noreg, Nordveg). Dei for i vesterviking til England, Skotland, Irland og Frankrike, og i austerveg til landi um Østersjøen.

Dei fleste staderne var heimefolket for veikt til aa verja seg, og verst var det i Frankrike. Kongarne visste inkje onnor raad enn aa betala vikingarne fyr aa sigla av, men nye flokkar kom i staden, og den eine store byen etter den andre vart brend og herjad. Tvo gonger kringsette dei Paris, og den eine gongen brende dei eit stykke av byen. Kringum i kyrkjurne bad folket til Gud, at han vilde bergja dei mot dei ville normannerne. Vikingar herjad Lissabon i 13 dagar, og ein hop drog til Italia og vilde brenna Rom, men vart narrad og brende byen Luna i staden. I England vart London herjad, og kong Alfred gjøymde seg eit halvt aar i myrar og øydemarker fyr dei, og i Tyskland brende dei Køln og Bonn.

Men dei gjorde inkje berre røva og herja. Ein vikingflokk, truleg fraa Sverik, drog til Russland og skipad i Novgorod det russiske riket 862, som dei 19kallad Gardarike. Folk fraa Danmark og Norig sette seg fast i England og gjorde fred med kong Alfred 878 og fekk strandi fraa Tems til Skotland mot aa verja landet mot andre vikingar. I Frankrike fekk Gange-Rolv fraa Norig eit jarledøme av den franske kongen Karl (den toskutte) 912, med hovudstaden Ruda (no Rouen, uttal: Ruang). Rolv vart døypt og tok namnet Robert. No vart det ein ende paa vikingferderne dit. Nordmennerne bytte det øydelagde landet millom seg og dyrkad det upp, og no fekk det namnet Normandi. Dei gløymde snart farsmaalet sitt, daa dei gifte seg med franske gjentur, og borni tok maalet etter moderi og vart heiltupp franskmenner, og no gjorde dei myket til aa hjelpa upp franskt maal, bygningskunst og bokrike. Fraa Normandi kom seinare den riddarflokken, som skipad rike paa Sicilia og i Nedre-Italia, og fraa Rolv var Vilhelm Landvinnaren ættad, som sidan med det normanniske riddarskapet tok England 1066 og der lagde grunnvollen til ein riks-skipnad, som lenge var den friaste i Europa.

Fyr heimlandet vart desse vikingferderne og til myket gagn. Det er fyrste gongen vaart folk gjer seg kjent i Europa. Umkring midten av det 9de aarhundrad kjem namnet »Nordmenner« fyrst i bruk i utlandet um fedrarne vaare, og namnet »Norig« feste seg paa landet vaart. Vikingar, mest fraa Vestlandet, busette seg paa Færøyarne og Orknøyarne og Hjaltland (Shetlandsøyarne) og Sudrøyarne (Hebriderne) og i nørdsteluten av Skotland og paa øyarne Man og Anglesea (uttal: Engelsi), og mange stader i Irland. Der stiftad Olav Kvite eit kongerike i Dublin 852. Detta riket stod mest i 350 aar. Fraa Vestlandet var det lett aa 20sigla yver til Hjaltland og derifraa fraa øy til øy til Skotland og Irland. Truleg hadde mange eigedom og herredøme baade i desse landi og heime, og norske stormenner gifte seg med døttrar av skotske og irske kongar og jarlar. Paa denne tid var dei keltiske folk i Irland og Wales (uttal: Væls) langt framme i kultur; prestarne i Irland var i mange maatar lengst framme i heile Europa og var ivrige kristne, og i Wales blømde skaldskap og song. Av desse lærde nordmennerne myket. Dei førde heim med seg rikdom og kulturemne, og mange vart kjende med kristendomen¹). Dei vestlandske fylke, som hadde mest samferdsel med desse landi, var dei megtigaste, og der treivst skaldskap og soge-forteljing best.

17

Imot slutten av det åttande aarhundrad etter Kristus hadde fedrane vaare nått so langt fram i styrke

2

18og makt, at landet vart dei for trongt. Naar ein odelsbonde hadde fleire søner, og han inkje kunne gje kvar av dei ein odelsgard, laut dei ut og vinna seg æra og rikdom. Mang ein odelsbonde hadde vel og større hug på det enn å sitja roleg heime, helst når han var kjær i stas og rikdom, då heimejorda på dei fleste stadene var heller mager. Paa langskipa sine for dei omkring på sjøen og slost og herja, kor dei kom. Dei kalla seg vikingar eller sjøkongar. Vikingar frå Sverik og Danmark for og omkring, og alle desse gjekk i utlandet under namnet Normanner (eller Nordmenner), det vil seie folk frå nord-landa (Noreg, Nordveg). Dei for i vesterviking til England, Skotland, Irland og Frankrike, og i austerveg til landa om Østersjøen.

Dei fleste stadene var heimefolket for veikt til å verja seg, og verst var det i Frankrike. Kongane visste inkje anna råd enn å betala vikingane fyr å sigla av, men nye flokkar kom i staden, og den eine store byen etter den andre vart brend og herja. To gonger kringsette dei Paris, og den eine gongen brende dei eit stykke av byen. Kringum i kyrkjene bad folket til Gud, at han ville berge dei mot dei ville normannerne. Vikingar herja Lissabon i 13 dagar, og ein hop drog til Italia og ville brenne Rom, men vart narra og brende byen Luna i staden. I England vart London herja, og kong Alfred gøymde seg eit halvt år i myrar og øydemarker fyr dei, og i Tyskland brende dei Køln og Bonn.

Men dei gjorde inkje berre røva og herja. Ein vikingflokk, truleg frå Sverik, drog til Russland og skipa i Novgorod det russiske riket 862, som dei 19kalla Gardarike. Folk frå Danmark og Norig sette seg fast i England og gjorde fred med kong Alfred 878 og fekk stranda frå Tems til Skotland mot å verja landet mot andre vikingar. I Frankrike fekk Gange-Rolv frå Norig eit jarledøme av den franske kongen Karl (den toskutte) 912, med hovudstaden Ruda (no Rouen, uttal: Ruang). Rolv vart døypt og tok namnet Robert. No vart det ein ende på vikingferdene dit. Nordmennene bytte det øydelagde landet mellom seg og dyrka det opp, og no fekk det namnet Normandi. Dei gløymde snart farsmålet sitt, då dei gifte seg med franske gjentur, og borna tok målet etter modera og vart heiltupp franskmenn, og no gjorde dei mykje til å hjelpa opp franskt mål, bygningskunst og bokrike. Fraa Normandi kom seinare den riddarflokken, som skipa rike på Sicilia og i Nedre-Italia, og frå Rolv var Vilhelm Landvinnaren ætta, som sidan med det normanniske riddarskapet tok England 1066 og der la grunnvollen til ein riks-skipnad, som lenge var den friaste i Europa.

Fyr heimlandet vart desse vikingferdene og til mykje gagn. Det er fyrste gongen vårt folk gjer seg kjent i Europa. Omkring midten av det 9de aarhundrad kjem namnet »Nordmenner« fyrst i bruk i utlandet om fedrane vaare, og namnet »Norig« feste seg på landet vårt. Vikingar, mest frå Vestlandet, busette seg på Færøyarne og Orknøyarne og Hjaltland (Shetlandsøyarne) og Sudrøyarne (Hebriderne) og i nørdsteluten av Skotland og på øyane Man og Anglesea (uttal: Engelsi), og mange stader i Irland. Der stifta Olav Kvite eit kongerike i Dublin 852. Detta riket stod mest i 350 år. Fraa Vestlandet var det lett å 20sigla over til Hjaltland og derifrå frå øy til øy til Skotland og Irland. Truleg hadde mange eigedom og herredøme både i desse landa og heime, og norske stormenn gifte seg med døtrer av skotske og irske kongar og jarlar. Paa denne tid var dei keltiske folk i Irland og Wales (uttal: Væls) langt framme i kultur; prestane i Irland var i mange måtar lengst framme i heile Europa og var ivrige kristne, og i Wales blømde skaldskap og song. Av desse lærde nordmennene mykje. Dei førde heim med seg rikdom og kulturemne, og mange vart kjende med kristendomen¹). Dei vestlandske fylke, som hadde mest samferdsel med desse landa, var dei mektigaste, og der treivst skaldskap og soge-forteljing best.