182

Det er ikkje lenger enn so vel ei tri-fire aar sidan eg saag ho Dun-Sesel paa Bjørsmarknaden. So lang tid eg kann minnast, var ho daa stødt aa finna nordmed Nordstigen, der fjordfolket laag med nybaatar, næverkippe og anna trefang, og ofte stod ho ned-i fjøra nedanfor Vikabudi, i lag med kjenningar ifraa fjorden og utanfraa øyarne, og vilde faa samhandel i stand. Ho var vel kjend med folket baae stader, og ho var millom-mann millom fjordfolk og øyværingar og leidde deim ihop. Dei ordi ho la inn var alltid so godlidande og blide, so fjordingen ikkje gav seg stort um nòkre skilling meir eller mindre paa ei bòrktunna eller paa ei òskevaag, og like eins slo gjerne øyværingen av paa sei-kvartelet og reklings-pundet. Og daa var ho hjartans glad; for det var so reint velsigna, at det bar i handel, sa ho.

Til marknads kom ho fraa dunværet, Svartbak-vær dei kalla. Men øyfolket ho var i fylgje med laut alltid setja henne i land paa Nordmarknaden; der hadde «folket hennar» tjelda. Grannarne rodde daa sør paa valen attved Bjørsholmen; der hadde dei tjeldet sitt. Aldri var ho so glad som naar juli maanad kom, — inkje for den handelen ho skulde gjera: nei — daa kunde ho faa snakka med «folket sitt», og det var berre ein gong um aaret det. Ja, Bjørsmarknaden var henne kjær! All duni ho hadde sanka i været og reinska ut-etter sùmaren, den hadde ho med seg, og «folket hennar» ifraa fjorden handla med henne. Dei andre flidde duni si lengre tid og sende henne til Bergen; der fekk dei større pris. Det maatte dei vel, meinte ho Dun-Sesel; ein dalar mòrki var òg gode pengar, og so hadde ho eitkvart aa fara med. Nòkre dallar med egg, som ho hadde gøymt til «folket sitt», var for lite aa kòma til Bjørs med. Baade maandagen og tysdagen kunde du alltid finna 183henne burtmed ein baat eller under eit tjeld, i snakk med ein eller annan kjenning. Fyrst paa onsdagen kom ho seg upp i gata; daa hadde det gjeve seg med alt braaket og staaket, og folkestraumen var ikkje so galen, for dei tok til aa reisa heim att. Daa kom ho lutande inn til trondheimaren med den utifraa gode smilen sin, og han kjende henne so vel; og so var det daa ei tunna korn og ei tunna rug og lite grand paa kjêlen, og naar ho hadde stelt ifraa seg, var det endaa att av dun-pengarne.

Flaget ut-yver til Svartbakvær var so millom ei og tvo mil. Det var eit godt eggvær. Um vaaren var det so tjukt med stormaase at det var eit under aa sjaa; mest var det av den me kallar svartbak, og den hev òg gjeve været namn. Ærfugl var det no inkje stort; berre nòkre par var so tyde at dei gjekk upp aat husi; elles var det nòko av deim paa utholmarne. Folket fyrr var for styrne og braaksame, og hadde ikkje vit til aa agta ærfuglen for ramn og annan ufugl. Skulde det ikkje verta til inkjes med egg og dun, so tûrvtest det kjærlege hender til aa stella der ute.

At ho Dun-Sesel kom dit ut, gjekk soleis til: Far hennar, han Steinar, hadde aatt garden Buvatsvik langt inni fjorden; men bruket var for stort for honom, og daa ho Sesel, einaste barnet hans, var syttan aar gamall, laut han gaa ifraa alt saman. So fekk han bygsla Svartbakværet av skiparen i Knipsund, medan ho Sesel fekk tenest hjaa skiparfrua, for di ho var so framifraa netthendt til aa vêva. God løn skulde ho faa; men mor hennar hadde høyrt so mykje av borgstòvesnakket, so ho gruva for aa lata dòtteri etter der. Og ein dag seint paa hausten tri aar etter, daa han Steinar hadde vore paa arbeid i skipargarden og skulde heim att, kom dòtteri etter, og var so sorgfull at det var lite ord aa faa. Ho vilde faa lov aa flytja or tenesta. — Stakars far og stakars dòtter! Det møtet er ikkje til aa snakka um.

Den vintren sat ho Sesel attved vògga og sulla og grét. Tyngst var tanken paa heimen inni fjorden, som ho aldri hadde gløymt; men no var vegen dit stengd for henne. 184Ho gøymde seg lutande ned-yver barnet, og den rake ryggen bògna yver vògga. Og so far hennar, han var vorten graakvit i haaret berre paa denne korte stundi, og mori fekk kòv for bringa, og utpaa vaaren døydde ho. Ved hennar grav stod faren og dòtteri saman. Daa saag han paa henne, mildt og mjukt, og daa sa det i hjarta hennar: «Paa mor si grav tilgjev eg deg.» Tyngsla letna, det skaut seg fram ein glèdesmil kring munnen hennar; men det saag ein, at sorgi laag vaki ikkje langt under. Det var denne smilen ho Dun-Sesel bar paa all sin dag.

Aatte aar hadde ho Sesel stelt i Svartbakvær, og det var mest ikkje til aa kjenna att. Den vaaren ho sulla barnet, kom det nòkre par ærfugl upp, og no var det yver tvo hundrad. Glytte du under stòvetròppi, under burs-tilet, fjøs-tilet, og inn paa laaven, fann du heile romet utparta i smaa baasar, med bord eller smaahellor imillom, og i dei fleste baasarne breidde æri seg ut-yver eggi sine, so mjuk og heit og kjærleg. Dei som tome stod hadde turr tang og anna rusk paa bòtnen; det hadde ho Sesel laga til. Kringum husi paa bakken saag du fem-seks skròv av gamle baatar med avsaga stamnar og umkvelvde, og der inn-under fann du same stellet. Nedmed sjøen like eins, og ut-yver øyi var det bygt smaa steinhus paa høvelege plassar, i dælder og gjøter og under smaa bakkebruner, til aa taka mot gjesterne. Kvart huset hadde tak, og la æri seg inn, so kom den trugne agtaren med eit bròt av ein gamall ljaa eller sigd, til skræmsla mot kraaka, ramn og stormaase, dei utlærde eggtjuvarne. Naar berre fuglen var so tyd at han gjekk inn under tìle og tak, so slapp dei rana. Ute var det alltid faare, um ein saag aldri so vel etter. Endaa verre var det paa utøyarne. Men der òg var ho Sesel til hjelp. Det var ampe meir enn mykje; men det var hugnad og.

Dei fyrste aari fekk kvar ær bræda ut det ho varp; sidan maatte ho gjeva agtaren sin tvo, tri, fire egg av kòldi, etter som ho var rik til. Naar ho laag paa sundet med tvo tri 185søte smaa-ungar etter seg, kom ho slett inkje i hug at ho kunde havt eit par til. Og vaaren etter saag ho like blid paa Svartbakværet, styrde inn millom holmarne med fleire i laget, og ei fin vaarnatt krabba ho seg med kammeratar i store vasar upp etter berg og bakkar, tøygde halsen og stirde gjenom glaset og kringum alle stader, um det no var skikkeleg stelt. Dei kvite kallarne, som nokre dagar sidan laag paa sundet og slost so fjøri fauk, dilta no etter og forliktest bra, — dei berre fylgde kvar med si kona og snakka med henne. «Ká—ká—ká—ká—ká—ká—ká—ká,» sa ho — forare og kvassare etter som det bar uti, — og han skyna det so vel og svara: «o—O—o,» og det skyna ho. Det var berre um framtidi dei prata. Kom det daa den uheppa at det høyrdest snakk eller staak, eller ho fekk sjaa andlit i eit glas, strauk ho av garde, og steggen og heile flokken etter. Fred maatte det vera, so lenge ho varp, og steggen andøvde nede ved strandi og venta henne; men so snart ho hadde lagt seg, og han var stròken til havs, var ho ikkje skjerr; du kunde godt kòma burtaat og strjuka den mjuke dunryggen. Var ho av dei sære, so hakka ho etter handi; men den blide berre saag paa deg og krøkte seg ned att i den heite sengi, som ho i den tidi klædde med dun utav seg sjølv Det var mor-elsken, som gjev av seg sjølv, gjev seg sjølv — Var det ikkje nett like eins med ho Sesel? Ho vart aldri trøytt av aa sjaa dette livet, det var daa hennar eige i so mange maatar! Nei denne velsigna fuglen kunde ho rett halda utav, og ho hadde det paa seg, at han heldt av henne og. Var det ikkje nett som han saag igjenom augo ned i hjarta, der det sveid og sveid; ho hadde òg gjeve seg sjølv, sitt fagre ungdomsliv; ho stod der òg aaleine med barnet sitt.

Guten gjekk paa skule i Knipsund, fekk gjera ein tur paa litlejagti med styremannen i fiskehentingi og til ei 186hauststemna i Bergen. Hugen til sjøen og handelen kom tidleg upp i honom, — «det var skiparblod i’n,» sa folket. — «Dei tèk han ifraa meg!» tenkte ho Sesel, daa ho saag honom att. Guten skyna lite mor si og taarorne hennar; ho hadde ikkje mod til aa leggja sorg paa honom, og tagde.

Guten gjekk i sitt tjugande aar. Det maatte snart verta spùrsmaal um aa driva eige bruk, so dugleg og gagnleg og tiltaksam som han var. Det aaret tok just storsildi til aa gjera nòko av seg paa Helgeland. Svartbakværet laag midt i eit innsig, og høvelegt til fiskeplass.

Guten fekk været skøytt aat seg for ein rimeleg pris, og no var det til aa laga i stand til aa taka imot sildi næste hausten. Notbruk laut til, og saltarhus og farty. «Den som vaagar, han vinn,» tenkte guten. Mori kunde no hava fuglen, han vilde prøva storsildi. «Kjære sòn, skræm ikkje fuglen! Han er fredkjær, maa ha fred i været framum alt.» — «So fær han vènja seg til aa tòla lite grand staak med,» meinte han.

Straks det tok aat vaarast, drog han med ei førsleskuta inn i fjorden, etter timber og bord til saltarhuset, og arbeidsfolk. Han laut hava det arbeidet i gang fyrr vaarstemna fòr; for daa skulde han styra paa litlejagti og med det same kjøpa heim nøter og anna. Og huset skulde vera i stand og tekt til han kom heim, elles hadde han ingen stad aa gjera av nøterne og barkesaaen og tunnorne; naar det leid ut i slaatten, var han meint paa aa leita etter sùmarsildi. — «Sòn min, sòn min, lat dette byggjearbeidet kvila til lenger lid!» — Det lét seg ikkje gjera. — «Du tèk livet mitt!» — Det hadde han ikkje vit paa, trudde det var tullesnakk, og smilte.

Daa lyse var brædt, drog sònen til Bergen. Dei hæve og trugne arbeidsmenner klemde paa, seint og tidleg. Som venteleg var, gjorde dette fuglen til meins. Han vart skjerr, og knapt nok fjordeparten imot fyrr kom upp i sine gamle reir. Matmor i huset vart so underleg; det var liksom ei kald skodda la seg inn paa den godlidande smilen. Ho

187Dun-Sesel var ikkje til aa kjenna att. Ingen hadde forstand paa det som no drog ihop i bringa hennar, og sjølv berre visste ho at all hugnad og lisa seig burt. Det var ikkje lenger so, at hennar syn og sut, hennar tankar og huglag var tûrvande nokon stad. Traadarne som batt dette hjarta til denne livsgjerning var bròstne; ho hadde ikkje feste, laag liksom paa rak. Og — det var hennar eigen son som hadde stengt henne ute fraa heimen, — som no skar av det som var spunne millom hennar liv og denne vesle flekken! — Men dess meir ho bleikna yver desse tankarne, dess meir tykte ho det vart straalande solskin fram yver Buvatsvik, med sùmarsgull paa vang og voll. Daa kjende ho barnehaatten, — fekk graata, graata, og senda taarebøner til Herren i høge himmelen, um han vilde gjeva son hennar heimhug og barnebøn, og so sleppa henne heim no.

Fyrr jagti kom heim, sòv ho Dun-Sesel i jordi.

John Klæbo.

182

Det er ikkje lenger enn so vel ei tre-fire år sidan eg såg ho Dun-Sesel på Bjørsmarknaden. So lang tid eg kan minnast, var ho då støtt å finna nordmed Nordstigen, der fjordfolket låg med nybaatar, næverkippe og anna trefang, og ofte stod ho ned-i fjøra nedanfor Vikabudi, i lag med kjenningar ifrå fjorden og utanfrå øyane, og ville få samhandel i stand. Ho var vel kjend med folket båe stader, og ho var mellom-mann mellom fjordfolk og øyværingar og leidde dei i hop. Dei orda ho la inn var alltid so godlidande og blide, so fjordingen ikkje gav seg stort om nokre skilling meir eller mindre på ei bòrktunna eller på ei òskevaag, og like eins slo gjerne øyværingen av på sei-kvartelet og reklings-pundet. Og då var ho hjartans glad; for det var so reint velsigna, at det bar i handel, sa ho.

Til marknads kom ho frå dunværet, Svartbak-vær dei kalla. Men øyfolket ho var i fylgje med laut alltid setja henne i land på Nordmarknaden; der hadde «folket hennar» tjelda. Grannane rodde då sør på valen attved Bjørsholmen; der hadde dei tjeldet sitt. Aldri var ho so glad som når juli månad kom, — inkje for den handelen ho skulle gjera: nei — då kunne ho få snakka med «folket sitt», og det var berre ein gong om året det. Ja, Bjørsmarknaden var henne kjær! All duna ho hadde sanka i været og reinska ut-etter sumaren, den hadde ho med seg, og «folket hennar» ifrå fjorden handla med henne. Dei andre flidde duna si lengre tid og sende henne til Bergen; der fekk dei større pris. Det måtte dei vel, meinte ho Dun-Sesel; ein dalar mòrki var òg gode pengar, og so hadde ho eitkvart å fara med. Nokre dallar med egg, som ho hadde gøymt til «folket sitt», var for lite å komme til Bjørs med. Både måndagen og tysdagen kunne du alltid finna 183henne burtmed ein båt eller under eit tjeld, i snakk med ein eller annan kjenning. Fyrst på onsdagen kom ho seg opp i gata; då hadde det gjeve seg med alt bråket og ståket, og folkestraumen var ikkje so galen, for dei tok til å reisa heim att. Då kom ho lutande inn til trondheimaren med den utifrå gode smilen sin, og han kjende henne so vel; og so var det då ei tunna korn og ei tunna rug og lite grand på kjêlen, og når ho hadde stelt ifrå seg, var det endå att av dun-pengane.

Flaget ut-over til Svartbakvær var so mellom ei og tvo mil. Det var eit godt eggvær. Om våren var det so tjukt med stormaase at det var eit under å sjå; mest var det av den me kallar svartbak, og den har òg gjeve været namn. Ærfugl var det no inkje stort; berre nokre par var so tyde at dei gjekk opp åt husa; elles var det noko av dei på utholmarne. Folket før var for styrne og braaksame, og hadde ikkje vit til å akte ærfuglen for ramn og annan ufugl. Skulle det ikkje verta til inkjes med egg og dun, so tûrvtest det kjærlege hender til å stella der ute.

At ho Dun-Sesel kom dit ut, gjekk soleis til: Far hennar, han Steinar, hadde ått garden Buvatsvik langt inni fjorden; men bruket var for stort for han, og då ho Sesel, einaste barnet hans, var sytten år gamal, laut han gå ifrå alt saman. So fekk han bygsla Svartbakværet av skiparen i Knipsund, medan ho Sesel fekk tenest hjå skiparfrua, for di ho var so framifrå netthendt til aa vêva. God løn skulle ho få; men mor hennar hadde høyrt so mykje av borgstòvesnakket, so ho gruva for å lata dòtteri etter der. Og ein dag seint på hausten tre år etter, då han Steinar hadde vore på arbeid i skipargarden og skulle heim att, kom dòtteri etter, og var so sorgfull at det var lite ord å få. Ho ville få lov aa flytja or tenesta. — Stakars far og stakars dòtter! Det møtet er ikkje til å snakka om.

Den vinteren sat ho Sesel attved vogga og sulla og gret. Tyngst var tanken på heimen inni fjorden, som ho aldri hadde gløymt; men no var vegen dit stengd for henne. 184Ho gøymde seg lutande ned-over barnet, og den rake ryggen bògna over vogga. Og so far hennar, han var vorten gråkvit i håret berre på denne korte stunda, og mora fekk kòv for bringa, og utpå våren døydde ho. Ved hennar grav stod faren og dòtteri saman. Då såg han på henne, mildt og mjukt, og då sa det i hjarta hennar: «Paa mor si grav tilgjev eg deg.» Tyngsla letna, det skaut seg fram ein glèdesmil kring munnen hennar; men det såg ein, at sorga låg vaki ikkje langt under. Det var denne smilen ho Dun-Sesel bar på all sin dag.

Åtte år hadde ho Sesel stelt i Svartbakvær, og det var mest ikkje til å kjenna att. Den våren ho sulla barnet, kom det nokre par ærfugl opp, og no var det over to hundre. Glytte du under stòvetròppi, under burs-tilet, fjøs-tilet, og inn på låven, fann du heile rommet utparta i små båsar, med bord eller smaahellor imellom, og i dei fleste båsane breidde æra seg ut-over egga sine, so mjuk og heit og kjærleg. Dei som tomme stod hadde turr tang og anna rusk på botnen; det hadde ho Sesel laga til. Kringum husa på bakken såg du fem-seks skrov av gamle båtar med avsaga stamnar og umkvelvde, og der inn-under fann du same stellet. Nedmed sjøen like eins, og ut-over øya var det bygt små steinhus på høvelege plassar, i dælder og gjøter og under små bakkebruner, til å taka mot gjestene. Kvart huset hadde tak, og la æra seg inn, so kom den trugne agtaren med eit bròt av ein gamal ljå eller sigd, til skræmsla mot kråka, ramn og stormaase, dei utlærde eggtjuvane. Når berre fuglen var so tyd at han gjekk inn under tìle og tak, so slapp dei rana. Ute var det alltid fare, om ein såg aldri so vel etter. Endå verre var det på utøyane. Men der òg var ho Sesel til hjelp. Det var ampe meir enn mykje; men det var hugnad og.

Dei fyrste åra fekk kvar ær bræda ut det ho varp; sidan måtte ho gjeva agtaren sin to, tre, fire egg av kòldi, etter som ho var rik til. Når ho låg på sundet med to tre 185søte små-ungar etter seg, kom ho slett inkje i hug at ho kunne hatt eit par til. Og våren etter såg ho like blid på Svartbakværet, styrde inn mellom holmane med fleire i laget, og ei fin vårnatt krabba ho seg med kammeratar i store vasar opp etter berg og bakkar, tøygde halsen og stirde gjennom glaset og kringom alle stader, om det no var skikkeleg stelt. Dei kvite kallane, som nokre dagar sidan låg på sundet og slost so fjøra fauk, dilta no etter og forliktest bra, — dei berre fylgde kvar med si kona og snakka med henne. «Ká—ká—ká—ká—ká—ká—ká—ká,» sa ho — forare og kvassare etter som det bar uti, — og han skyna det so vel og svara: «o—O—o,» og det skyna ho. Det var berre om framtida dei prata. Kom det då den uheppa at det høyrdest snakk eller ståk, eller ho fekk sjå andlit i eit glas, strauk ho av garde, og steggen og heile flokken etter. Fred måtte det vera, so lenge ho varp, og steggen andøvde nede ved stranda og venta henne; men so snart ho hadde lagt seg, og han var stròken til havs, var ho ikkje skjerr; du kunne godt komme bortåt og strjuka den mjuke dunryggen. Var ho av dei sære, so hakka ho etter handa; men den blide berre såg på deg og krøkte seg ned att i den heite senga, som ho i den tida kledde med dun utav seg sjølv Det var mor-elsken, som gjev av seg sjølv, gjev seg sjølv — Var det ikkje nett like eins med ho Sesel? Ho vart aldri trøytt av å sjå dette livet, det var då hennar eige i so mange måtar! Nei denne velsigna fuglen kunne ho rett halda utav, og ho hadde det på seg, at han heldt av henne og. Var det ikkje nett som han såg igjennom augo ned i hjarta, der det sveid og sveid; ho hadde òg gjeve seg sjølv, sitt fagre ungdomsliv; ho stod der òg åleine med barnet sitt.

Guten gjekk på skule i Knipsund, fekk gjera ein tur på litlejagti med styrmannen i fiskehentingi og til ei 186hauststemna i Bergen. Hugen til sjøen og handelen kom tidleg opp i han, — «det var skiparblod i’n,» sa folket. — «Dei tèk han ifrå meg!» tenkte ho Sesel, då ho såg han att. Guten skyna lite mor si og taarorne hennar; ho hadde ikkje mod til å leggja sorg på han, og tagde.

Guten gjekk i sitt tjuande år. Det måtte snart verta spùrsmaal om å driva eige bruk, so dugleg og gagnleg og tiltaksam som han var. Det året tok just storsilda til å gjera noko av seg på Helgeland. Svartbakværet låg midt i eit innsig, og høveleg til fiskeplass.

Guten fekk været skøytt åt seg for ein rimeleg pris, og no var det til å laga i stand til å taka imot silda næste hausten. Notbruk laut til, og saltarhus og farty. «Den som vågar, han vinn,» tenkte guten. Mora kunne no hava fuglen, han ville prøva storsilda. «Kjære son, skrem ikkje fuglen! Han er fredkjær, må ha fred i været framom alt.» — «So fær han vènja seg til aa tòla lite grand ståk med,» meinte han.

Straks det tok åt vårast, drog han med ei førsleskuta inn i fjorden, etter tømmer og bord til saltarhuset, og arbeidsfolk. Han laut hava det arbeidet i gang før vaarstemna fòr; for då skulle han styra på litlejagti og med det same kjøpa heim nøter og anna. Og huset skulle vera i stand og tekt til han kom heim, elles hadde han ingen stad å gjera av nøtene og barkesaaen og tunnorne; når det leid ut i slåtten, var han meint på å leita etter sumarsilda. — «Son min, son min, lat dette byggjearbeidet kvila til lenger lid!» — Det lét seg ikkje gjera. — «Du tèk livet mitt!» — Det hadde han ikkje vit på, trudde det var tullesnakk, og smilte.

Då lyse var brædt, drog sònen til Bergen. Dei hæve og trugne arbeidsmenn klemde på, seint og tidleg. Som venteleg var, gjorde dette fuglen til meins. Han vart skjerr, og knapt nok fjerdeparten imot før kom opp i sine gamle reir. Matmor i huset vart so underleg; det var liksom ei kald skodda la seg inn på den godlidande smilen. Ho

187Dun-Sesel var ikkje til å kjenna att. Ingen hadde forstand på det som no drog i hop i bringa hennar, og sjølv berre visste ho at all hugnad og lisa seig bort. Det var ikkje lenger so, at hennar syn og sut, hennar tankar og huglag var tûrvande nokon stad. Trådane som batt dette hjarta til denne livsgjerning var bròstne; ho hadde ikkje feste, låg liksom på rak. Og — det var hennar eigen son som hadde stengt henne ute frå heimen, — som no skar av det som var spunne mellom hennar liv og denne vesle flekken! — Men dess meir ho bleikna over desse tankane, dess meir tykte ho det vart strålande solskin fram over Buvatsvik, med sùmarsgull på vang og voll. Då kjende ho barnehaatten, — fekk gråta, gråta, og senda taarebøner til Herren i høge himmelen, om han ville gje son hennar heimhug og barnebøn, og so sleppa henne heim no.

Før jagti kom heim, sov ho Dun-Sesel i jorda.

John Klæbo.