Den sumaren eg gjekk for presten, laga det seg so, at eg fekk meg ei byrsa. Han Per Seim, trimenningen min, skulde fara til Amerika. Fyrr han strauk, kom han hit til Kvaale og bad farvel, og daa hadde han vesle hagla si med; henne skulde eg hava til eit minne, sa han.
Endaa same kvelden laut han Salamon læra meg lada og taka sigte. Og fyrr det var myrkt, hadde eg alt sett inn den eine hagldriva jamsides den andre burt-etter smidjeveggen. Dagen etter var det sundag. Han far las upp or gamle huspostillen hans Jesper Brochmann. Men byrsa leika meg i tanken heile tidi. Og daa eg vel hadde dugurden i meg, var eg ikkje sein til aa taka byrsa og leggja vegen upp etter lidi.
Eg hadde so hugheil ei von at mindre enn ein rev kom eg ikkje att med. Ja kven kann vita, — kann henda raaka eg fram paa bamsen sjølv, so eg fekk gjeva honom eit skòt inn i øyra. Det var soleis han gjorde det, guten uppe i Nordland, som det stod aa lesa um i bladet.
Eg skal lova eg brukte baade øyro og augo, der eg gjekk.
Eg jaga upp ei kraaka; men henne var eg for storfelt til aa bry meg vidare um. Høgt uppe saag eg ørni sigla paa sine breide vengjer i krins kring nuten, der ho hadde reiret sitt, — tryg i verdi si eigi, dit mannemagt ikkje naadde. Men ingen bamse fekk eg auga paa, og ingen rev, ikkje ein gong ein vesall hare. Skogen laag mósen og lat i solsteiken og naut si sundags-kvild, og berre songfuglarne 227uppe millom greinerne gav livande læte i stilla. Soli, rund og raud, heldt alt paa aa siga ned til fjellet i vest, daa eg snudde og rusla ned-etter, utan eg hadde løyst skotet. Og myrk i hugen var eg, der eg gjekk. Eg kika til alle sidor etter ei kraaka eller skjor, um det ikkje var anna; eg hadde meir enn gjerne teke til takke no. Men faafengt var det. Daa høvde det at eg vart var ein liten fugl i ein krake straks burtanfor. Han saag so glad og godtruen ut, som han sat der paa greini og kinka og smaatralla.
Eg hadde elles jamt vore slik ein ven med alle smaafuglar, hadde endaa meir enn ein gong lagt meg imillom, naar einkvar gutungen etla seg til aa gjera deim mein. Men no fekk vondska yvertaket i hugen min, med ei fysna etter aa drepa, so eg la byrsa til kinni og klemde laust.
Røyken sveiv undan. — Men eg skal tru eg vart undren, daa eg fekk sjaa at vesle fuglen sat der paa same staden. Eg gjekk nærare burtaat, men sitjande vart han, med velet stydjande nedpaa greini. Eg kunde sjaa kor hardt ho stræva, den fine graakvite bringa; av og til pipla ein liten høg-raud prikk.
Eg vart standande handfallen og saag paa. Men di lenger eg saag, di meir vart det dei tvo fugle-augo som klumsa meg. Dei var runde og blanke som vatsdropar; men det var liv som blenkte i deim, blenkte og blinka ned gjenom eit svart, botnlaust djup. Byrsa datt meg utor nevarne. — Og etter kvart skipa det seg som det fanst ikkje anna der framfyre enn desse augo. Sistpaa vart det til det, at eg ikkje berre saag, men paa einkvar maaten endaatil høyrde deim,—ikkje bedande, ikkje hemn-ropande; det var som dei kviskra, men denne kviskringi kjende eg sterkare og sterkare dirra inni samvitet og samla seg til ei kjøvande kjensla av hjelpelaus. Daa med eitt skar den tanke gjenom hugen, at eg vart galen, um eg ikkje reiv meg laus og fekk desse tvo augo utor verdi. Snaapt som 228eldingen treiv eg ein lurk og dreiv til fuglen, so han fór trillande ned etter bratta. So treiv eg byrsa og la ned-etter i tanande sprang, som eg hadde den vonde sjølv i hælarne etter meg. — Men trudde eg aa ha tynt dei tvo augo, tok eg feil. Det varde lenge at dei takom-til kom svivande og skræmde meg, anten eg so var vaken eller sovande.
Og det veit eg, at ikkje eit einaste skòtet meir skaut eg med den byrsa.