172

(1882).

»Det lid til jol for deg au no«, sagde ho Margit, daa eg kom slengjande inn med det siste vedfanget. Daa var kvila god. »Ja no skal du rett faa ein kaffikopp, som er fullsterk au«, sagde ho; »so fløyg med ved hev eg aldri voret nokor jol, det eg kann minnast«. Og ho sagde sant, kaffien var god, og godt gjorde han. Ja, eg hadde fortent ’n, det skal eg tru.

Aa desse kvinnfolki og all den veden! Sjaa no bak um aaren, det er ein heil lunne, ja han er dubbelt au, og so hardt og tett pliggad, at eg trur mest ein lyt hava øks, skal ein faa hol paa. Og under benken, kjenn, og i alle kror, fullstappat all stad, og uti kleven heile ladi, under sengjerne, kor du ser, og det god og turr ved all saman. Vil eg plent hava kjeringi blid, so er det berre aa godstella meg med veden aat ho. Det er som det ikkje var eit vælstelt hus, segjer ho, naar ikkje alle rørne er fulle med ved; men er dei det, so er det heiltupp vænt aa sjaa. Men ho er ikkje nøgd med det elder, naar ho skal vera storblid; 173for daa skal det vera so ute og, at kvar ho snur seg, fram ved alle veggjer, skal det staa vedbrottarne, den eine berre større og gildare enn den andre, bjørkeved og furuved, kvist og tyri, ram-skat, alt som er. Ein kann sjaa, det er som ein vælstandsgard daa, segjer ho. Og naar ho fær det som ho vil i alle maatar, som no ikkje hender oftare enn til kvar høgtid, daa er ho blid au; daa er det kjering som rett skal vera daa. Daa kokar ho kaffi, so sterk, at ho mest drep meg; daa kann ein kjenna, det er høgtid daa, daa merkar ein, ein hev kjering daa. Men hu, rett for alt det stræv og slit det er med det, ja med veden daa. Paa kjeringi skal eg ikkje klaga, for ho er lagad so ho, og daa er det veden, som fær det; ja um det er dei verste og vrangaste kubbarne, som veks i skogen, so vert eg so vond og vill, naar eg tenkjer paa alt dette, at dei maa sund, til det vert so smaatt og fint, — ja som ho vil hava det.

Nei sjaa han Mons du, no er han komen upp paa høgste lunnen burtmed vedskaaltaket. Han hev vegen sin der, men det hev nok komet snø paa for han idag, han gjeng so varsamt og lyfter føterne for kvart stiget og rister dei, so snøen skal drysja av, og han skal ikkje verta vaat paa potarne sine.

Fy Mons! er det det, du sigtar paa! Det skal ikkje vera kattegjerd i deg no, det vert jol. Kvi skal du vera sjuk for sporvarne, unner du ikkje dei dette vesle no daa? skulde du endeleg freista aa lura deg innpaa dei og faa deg ei steik kanskje, du, som hev det so godt jamleg, fær liggja med meg um næterne jamvæl, og dei fær litevetta godt berre denne gongen, og daa er dei fornøgde. Høyr Skjori paa laavetaket, kor ho skrattar aat deg; tak ho du, den stygge tjuvemegga, so skal du faa premi attaat; ho skynar væl, det er joli ho og; ho vil laga seg til noko sers, det er det, ho gynser etter. Ver politi for ho du, so gjorde du daa noko nyttigt. Ho ser etter det, som baade er dyrt og fint; ho vil hava det, som kann pryda ein heim ho; ho vanskar ikkje anten sylvskeider elder anna.

»Mjau, mjau« !

174Mjau, mjau ja, sleik deg kring truten, det vart nok ikkje noko den gongen. Tenk paa deg sjølv du, og laga deg til jol. Mons, Mons! du er svart som ein gris. Du, som hev fenget kvite liter baade paa potarne og elles, du burde heidra skinnet ditt og deg sjølv, so du tok deg ein storvask til jol. Jau, du skal vera so god fylgja i laugestampen etter meg ikveld, det skal verta ein annan leik paa guten det.

Aa ja, aa ja, eg sit som eg alt skulde taka mot helgi; men eg hev nok att det verste endaa. Ho hev lagat til vatn no, ser eg, kam og saape kjem ho med og, haandklæde og, alt hev ho plent; daa nyttar det nok ikkje meg nokon ting. Eg skal vaska meg all igjenom, eg skal kjemma meg, eg skal raka meg, jamen skal eg so, eg skal byta um klæde fraa topp til taa, og til slutt skal eg i kast med baade katten og hunden.

Finn fram den nye skjurta du veit, Margit, og sylvknapparne, dei skal eg pussa; det skal vera blankt i joli. Eg hev halvskjurte og, som eg veit at ho hev stroket; ho kann mangt ho; men den skal eg spara til i morgondag, eg skal aat kyrkja.

Aa raut ikkje, Dropla mi; det hev drygt lenge for dykk no, fyrr ho kjem, men ho hev nok ikkje gløymt dykk paa slik ein kveld; ho maa stella meg no lite fyrst.

So ber det daa til, at me vert ferdige; ho hev mjølkat og stelt fraa seg med sitt, so flir ho upp etter meg og gjer seg sjølv ferdig. Einer hev ho rispat i ein haug uti skjolet, og so kjem ho inn med eit fange og straar ut yver golvet. Aa for ei vælsignad frisk luft, det angar plent av høgtid med det same. So legg ho paa aaren av den feite friske veden og set seg til aa stella med grauten. Eg legg meg paa sengi med pipa i munnen, no er eg ferdig.

Gjev alle hadde so sæl ei jol! me hev det so koselegt og godt, som nokon væl kann ynskja det. Det er so ljost og fint her no, det skin yver heile stova. Eg ligg og ser uppunder taket; aa kor reint her daa er; no ser eg det, det finst ikkje ein flekk, trur eg, nokon stad.

175Med’ eg hev faret i skogen, hev ho faret yver bord og benkjer, upp etter veggjerne og innunder taket, med lurva og med vassbytta all vegen. Jau det er mykje til kvinnfolk; ho er glup ho.

Margit!Lat ikkje grauten verta sviddtil jole.Elles vert tuftekallen vill,han sit’e ventar i skjole.

Ivar Mortenson.

172

(1882).

»Det lid til jol for deg au no«, sa ho Margit, då eg kom slengjande inn med det siste vedfanget. Då var kvila god. »Ja no skal du rett få ein kaffikopp, som er fullsterk au«, sa ho; »so fløyg med ved har eg aldri vore nokor jol, det eg kan minnast«. Og ho sa sant, kaffien var god, og godt gjorde han. Ja, eg hadde fortent ’n, det skal eg tru.

Aa desse kvinnfolka og all den veden! Sjå no bak om åren, det er ein heil lunne, ja han er dobbelt au, og so hardt og tett pliggad, at eg trur mest ein lyt hava øks, skal ein få hol på. Og under benken, kjenn, og i alle kror, fullstappat all stad, og uti kleven heile lada, under sengene, kor du ser, og det god og turr ved all saman. Vil eg plent hava kjerringa blid, so er det berre aa godstella meg med veden åt ho. Det er som det ikkje var eit velstelt hus, seier ho, når ikkje alle rørne er fulle med ved; men er dei det, so er det heiltupp vænt å sjå. Men ho er ikkje nøgd med det eller, når ho skal vera storblid; 173for då skal det vera so ute og, at kvar ho snur seg, fram ved alle veggjer, skal det stå vedbrottarne, den eine berre større og gildare enn den andre, bjørkeved og furuved, kvist og tyri, ram-skat, alt som er. Ein kan sjå, det er som ein velstandsgard då, seier ho. Og når ho fær det som ho vil i alle måtar, som no ikkje hender oftare enn til kvar høgtid, då er ho blid au; då er det kjerring som rett skal vera då. Då kokar ho kaffi, so sterk, at ho mest drep meg; då kan ein kjenna, det er høgtid då, då merkar ein, ein har kjerring då. Men hu, rett for alt det strev og slit det er med det, ja med veden då. Paa kjerringa skal eg ikkje klaga, for ho er laga so ho, og då er det veden, som fær det; ja om det er dei verste og vrangaste kubbane, som veks i skogen, so vert eg so vond og vill, når eg tenkjer på alt dette, at dei må sund, til det vert so smått og fint, — ja som ho vil hava det.

Nei sjå han Mons du, no er han komen opp på høgste lunnen burtmed vedskaaltaket. Han har vegen sin der, men det har nok kome snø på for han i dag, han gjeng so varsamt og lyfter føtene for kvart stiget og rister dei, so snøen skal drysja av, og han skal ikkje verta våt på potane sine.

Fy Mons! er det det, du sigtar på! Det skal ikkje vera kattegjerd i deg no, det vert jol. Kvi skal du vera sjuk for sporvane, unner du ikkje dei dette vesle no då? skulle du endeleg freista å lura deg innpå dei og få deg ei steik kanskje, du, som har det so godt jamleg, fær liggja med meg om nettene jamvel, og dei fær litevetta godt berre denne gongen, og då er dei fornøgde. Høyr Skjori på laavetaket, kor ho skrattar åt deg; tak ho du, den stygge tjuvemegga, so skal du få premi attåt; ho skynar vel, det er jola ho og; ho vil laga seg til noko sers, det er det, ho gynser etter. Ver politi for ho du, so gjorde du då noko nyttig. Ho ser etter det, som både er dyrt og fint; ho vil hava det, som kan pryda ein heim ho; ho vanskar ikkje anten sylvskeider eller anna.

»Mjau, mjau« !

174Mjau, mjau ja, sleik deg kring truten, det vart nok ikkje noko den gongen. Tenk på deg sjølv du, og laga deg til jol. Mons, Mons! du er svart som ein gris. Du, som har fenget kvite liter både på potane og elles, du burde heidra skinnet ditt og deg sjølv, so du tok deg ein storvask til jol. Jau, du skal vera so god fylgja i laugestampen etter meg ikveld, det skal verta ein annan leik på guten det.

Aa ja, aa ja, eg sit som eg alt skulle taka mot helga; men eg har nok att det verste endå. Ho har lagat til vatn no, ser eg, kam og såpe kjem ho med og, handkle og, alt har ho plent; då nyttar det nok ikkje meg nokon ting. Eg skal vaska meg all igjennom, eg skal kjemma meg, eg skal raka meg, jamen skal eg so, eg skal byta om klede frå topp til tå, og til slutt skal eg i kast med både katten og hunden.

Finn fram den nye skjurta du veit, Margit, og sylvknappane, dei skal eg pussa; det skal vera blankt i jola. Eg har halvskjurte og, som eg veit at ho har stroket; ho kan mangt ho; men den skal eg spara til i morgondag, eg skal åt kyrkja.

Aa raut ikkje, Dropla mi; det har drygt lenge for dykk no, før ho kjem, men ho har nok ikkje gløymt dykk på slik ein kveld; ho må stella meg no lite fyrst.

So ber det då til, at me vert ferdige; ho har mjølka og stelt frå seg med sitt, so flir ho opp etter meg og gjer seg sjølv ferdig. Einer har ho rispa i ein haug uti skjolet, og so kjem ho inn med eit fange og strår ut over golvet. Aa for ei velsigna frisk luft, det angar plent av høgtid med det same. So legg ho på åren av den feite friske veden og set seg til å stella med grauten. Eg legg meg på senga med pipa i munnen, no er eg ferdig.

Gjev alle hadde so sæl ei jol! me har det so koseleg og godt, som nokon vel kan ynskja det. Det er so ljost og fint her no, det skin over heile stova. Eg ligg og ser oppunder taket; aa kor reint her då er; no ser eg det, det finst ikkje ein flekk, trur eg, nokon stad.

175Med’ eg har faret i skogen, har ho faret over bord og benkjer, opp etter veggene og innunder taket, med lurva og med vassbytta all vegen. Jau det er mykje til kvinnfolk; ho er glup ho.

Margit!Lat ikkje grauten verta sviddtil jole.Elles vert tuftekallen vill,han sit’e ventar i skjole.

Ivar Mortenson.