67

(1867).

Hestevitet er stort. Det vøre ikki lett aa granska det ut, og eg vil her berre minna um, at hesten er so kjennes pak. Naar han hever seet nokot, so kjenner han det betre atter, en nokon av oss gjerer. Det lærde eg so tidt, daa 68eg foor til fjølls med hesten. Han fann vegen, naar den var foken atter um vinteren; og naar eg ikki visste vedrilen, so var det berre aa lata hesten ganga, so fann han fram. Kver kroken og avvegen kjenner han atter, men ikki eg. Det vilde vera utrulegt aa fortelja um det, daa han førde meg fram til folk, naar eg korkje visste att’ eller fram, um so eg hadde farit vegen mange fleire gonger en han. Han luktar liksom den rette stevningsleid yver fjøll og fly. Han er som me lesa um Indianaren med dette. Derfor verdt det og alltid sagt til mannen, som ikki vegen veit: »lat hesten styra seg sjølv, so styrer han deg og!«

At hesten hever det laget, at han ikki kann snu, naar han hever sett seg ei stevningsleid i hovde, er kjent nok. Han er ikki fullkomen han heller. Men det er ikki um hans avkortar eg talar idag.

Det er inkje under, at Arabarne og vaart fjøllfolk kunna tala um hesten som eit menneske, seint og tidlegt, dag og kveld og heile aaret.

Daa eg var ung og litet visste, minnest eg, at eg lo aat ’n gamle Jon Uppstoga, som rødde soso med ein vestmann, der var:

— Liver gamle Borka paa Berge enno?

— Nei, ho braut av seg foten ifjor, ein dag ho kom av støylen med ei klyv.

— Aa nei, gjorde ho det!

— Aa ja, ho var alt so til aars, at enden maatte koma paa den eine eller andre maaten.

— Ja, ja, me maa alle døy.

Men slikt er i grunnen nokso aalvorsamt, idetminste er det naturlegt. Folk liva for det, dei hava livt av; og det, som var deira liv, hava dei stødt i tanken og paa tunga, helst naar dei stiga paa alder. Og hesten er daa vel meir verd aa liva for en somange andre ting, som folk handla og vandla med? Det er vel so, at me faa eit lag etter yrket vaart, og at der vil hanga nokot av handverket ved oss. I England vil dei soleides hava lagt merke til, at folk, som handla med papegøyer, jamvel faa krumvorne 69nasar etter fuglen sin, og at uksehandlarar verdt helder breide augnemillom. Dette maa no vel ingen taka so like etter ordet, men meir etter tanken, og daa kann det vel henda, at gløgge folk sjaa paa mannen liksom ei likning til det, som er hans livsgjerning. Men naar no vondt skal vera, takke meg daa ein liten hestesnev istadenfor sneven av mangt annat.

Um det no er likso gamalt som alle haugar, at me faa eit lag etter det, me elska, so er det daa so, at me kunna halda oss frie for aa faa ei likning av det, naar me agta oss og sjaa, at det er nokot vondt, som me ero iferd med aa paavenja oss. Me kunna derfor etter ordspraaket »elska det, som føder og klæder oss«. Me maa jamvel elska den jord, som me dyrka. Det verdt lettekorn det du fær, dersom du ikki elskar aakren din og ferer fint med den. Derfor maa me elska hesten og tala med honom som eit menneske, skal han faa den rette trivnad og gjeva oss lykke. Alle gamle folk hava vyrdt hesten og vanvyrdt den, som foor stygt med honom.

Eg maa her koma ihug eit stev fraa mi fødebygd til ein hesteplagare.

Ute so stend’e hesten din,han er baade vesall og vaat’e:men du sit’e inne i drykkjestogaog er baade glad og kaat’e.

Det var stygt, syntest folk, at eigaren sat inne og livde vel, og at hesten hans stod ute og leid vondt. Og dette sama synest visst alle.

Daa eg var liten, vardt det ofte sagt til meg: »ver god med hesten, barnet mitt; for han kjem fyrst paa domedagen og klagar deg for si harde medferd«. Hesten vardt av dei gamle tenkt mest som eit menneske med mannarett og ofte liksom bjørnen med ti mans styrke og tolv mans vit. Og »han er so fager og klok, at han maa vera skapt til annat en slæp og træl«. Ja, dette er sant. Flogvitet synest aa gneista utor augom hans; og kunde han tala, 70maatte der i hans ord vera eld og glod. Og so den sprett og spenn i kver sen og sege og led og ledamot! Der er mønsterformir aa sjaa og ynde og adel i den heile holdning. Magti er so stor, at ho maa ut, og derfor dansa dei og kara med framfoten og frøsa gjenom dei utblaasne naseborir. Det smittar aa sjaa slikt, og det er inkje under, at hesten alltid hever vorit eit mønster til likning for diktaren. Stridshesten vardt reiknad mest jamgod med stridsmannen i agande stordom. Og som stridsmannen fylgjer han stridens gang og lyder trumma og halvmaanen; og naar han hever tent ut og hender til aa koma atter aat legret, so verdt han gripen av dei gamle minne og steller seg inn i slaglina med dei unge.

67

(1867).

Hestevitet er stort. Det vøre ikkje lett å granska det ut, og eg vil her berre minna om, at hesten er so kjennes pak. Naar han hever sett noko, so kjenner han det betre atter, en nokon av oss gjer. Det lærde eg so titt, då 68eg foor til fjølls med hesten. Han fann vegen, når den var foken atter om vinteren; og når eg ikkje visste vedrilen, so var det berre å lata hesten ganga, so fann han fram. Kvar kroken og avvegen kjenner han atter, men ikkje eg. Det ville vera utrulegt å fortelja om det, då han førde meg fram til folk, når eg korkje visste att’ eller fram, om so eg hadde farit vegen mange fleire gonger en han. Han luktar liksom den rette stevningsleid over fjell og fly. Han er som me lesa om Indianaren med dette. Derfor verdt det og alltid sagt til mannen, som ikkje vegen veit: »lat hesten styra seg sjølv, so styrer han deg og!«

At hesten hever det laget, at han ikkje kan snu, når han hever sett seg ei stevningsleid i hovde, er kjent nok. Han er ikkje fullkomen han heller. Men det er ikkje om hans avkortar eg talar i dag.

Det er inkje under, at Arabarne og vårt fjellfolk kunna tala om hesten som eit menneske, seint og tidlegt, dag og kveld og heile året.

Då eg var ung og lite visste, minnest eg, at eg lo åt ’n gamle Jon Uppstoga, som rødde soso med ein vestmann, der var:

— Lever gamle Borka på Berge enno?

— Nei, ho braut av seg foten i fjor, ein dag ho kom av støylen med ei klyv.

— Aa nei, gjorde ho det!

— Aa ja, ho var alt so til aars, at enden måtte koma på den eine eller andre måten.

— Ja, ja, me må alle døy.

Men slikt er i grunnen nokså alvorsamt, idetminste er det naturlegt. Folk liva for det, dei hava levd av; og det, som var deira liv, hava dei støtt i tanken og på tunga, helst når dei stiga på alder. Og hesten er då vel meir verd å leve for en somange andre ting, som folk handla og vandla med? Det er vel so, at me få eit lag etter yrket vårt, og at der vil henge noko av handverket ved oss. I England vil dei soleides hava lagt merke til, at folk, som handla med papegøyer, jamvel få krumvorne 69nasar etter fuglen sin, og at uksehandlarar verdt heller breie augnemellom. Dette må no vel ingen taka so like etter ordet, men meir etter tanken, og då kan det vel henda, at gløgge folk sjå på mannen liksom ei likning til det, som er hans livsgjerning. Men når no vondt skal vera, takke meg då ein liten hestesnev i staden for sneven av mangt anna.

Om det no er likso gamalt som alle haugar, at me få eit lag etter det, me elska, so er det då so, at me kunna halda oss frie for å få ei likning av det, når me agta oss og sjå, at det er noko vondt, som me er iferd med aa paavenja oss. Me kunna derfor etter ordspråket »elska det, som føder og klæder oss«. Me må jamvel elska den jord, som me dyrka. Det verdt lettekorn det du fær, dersom du ikkje elskar åkeren din og ferer fint med den. Derfor må me elska hesten og tala med han som eit menneske, skal han få den rette trivnad og gjeva oss lykke. Alle gamle folk hava vyrdt hesten og vanvyrdt den, som foor stygt med han.

Eg må her koma ihug eit stev frå mi fødebygd til ein hesteplagare.

Ute so stend’e hesten din,han er både vesall og vaat’e:men du sit’e inne i drykkjestogaog er både glad og kaat’e.

Det var stygt, syntest folk, at eigaren sat inne og livde vel, og at hesten hans stod ute og leid vondt. Og dette sama synest visst alle.

Då eg var liten, vart det ofte sagt til meg: »ver god med hesten, barnet mitt; for han kjem fyrst på domedagen og klagar deg for si harde medferd«. Hesten vart av dei gamle tenkt mest som eit menneske med mannarett og ofte liksom bjørnen med ti mans styrke og tolv mans vit. Og »han er so fager og klok, at han må vera skapt til anna en slæp og træl«. Ja, dette er sant. Flogvitet synest å gneista utor augom hans; og kunne han tala, 70måtte der i hans ord vera eld og glød. Og so den sprett og spenn i kvar sen og sege og led og ledamot! Der er mønsterformir å sjå og ynde og adel i den heile holdning. Makta er so stor, at ho må ut, og derfor dansa dei og kara med framfoten og frøsa gjennom dei utblaasne naseborir. Det smittar å sjå slikt, og det er inkje under, at hesten alltid hever vore eit mønster til likning for diktaren. Stridshesten vart rekna mest jamgod med stridsmannen i agande stordom. Og som stridsmannen fylgjer han stridens gang og lyder trumma og halvmånen; og når han hever tent ut og hender til å koma atter åt legret, so verdt han gripen av dei gamle minne og steller seg inn i slaglina med dei unge.