Gaius Valerius
Til eksamen 1
- 1929 · Examen artium
«Anno ab urbe condita quingentesimo sexagesimo octavo multi Galli Transalpini in Venetiam transgressi haud procul inde, ubi nunc Aquileia est, locum oppido condendo ceperunt. Quarto anno post M. Claudius Marcellus consul exercitum ad novum Gallorum oppidum admovit. Advenienti consuli Galli sese dediderunt. Duodecim milia armatorum erant. Plerique arma ex agris rapta habebant. Ea aegre patientibus iis adempta, quaeque alia aut populantes agros rapuerant aut secum attulerant. De his rebus qui quererentur, legatos Romam miserunt. Introducti in senatum a C. Valerio praetore exposuerunt se superante in Gallia multitudine inopia coactos agri et egestate ad quaerendam sedem Alpes transgressos in terra inculta sine ullius iniuria consedisse. Oppidum quoque aedificare coepisse, quod indicium esset nec agro nec urbi ulli vim allaturos venisse. Nuper M. Claudium ad se nuntium misisse bellum se cum iis, ni dederentur, gesturum. Se certam, etsi non speciosam, pacem quam incerta belli praeoptantes dedidisse se prius in fidem quam in potestatem populi Romani. Post paucos dies iussos et urbe et agro decedere sese tacitos abire, quo terrarum possent, in animo habuisse. Arma deinde sibi, et postremo omnia alia, quae ferrent agerentque, adempta. Orare se senatum populumque Romanum, ne in se innoxios deditos acerbius quam in hostes saevirent. Huic orationi senatus ita responderi iussit: neque illos recte fecisse, cum in Italiam venerint oppidumque in alieno agro, nullius Romani magistratus, qui ei provinciae praeesset, permissu aedificare conati sint, neque senatui placere deditos spoliari. Itaque se cum iis legatos ad consulem missuros, qui, si redeant, unde venerint, omnia iis sua reddi iubeant, quique protinus eant trans Alpes et denuntient Gallicis populis, multitudinem suam domi contineant. Galli, redditis omnibus, quae sine cuiusquam iniuria habebant, Italia excesserunt.»