166

I siste helvti av 18de hundrad-aaret budde paa Hitra ein bonde som heitte Nils Justeson. Hitra ligg uppmed fjordgapet ut fraa Trondheimsfjorden, og er den største av alle norske øyar sunnanfor Lofoten; men det er mest myr der, eller nakne fjellet. Den garden som Nils Justeson fekk bygsla seg til, daa han var 36 aar gamall, var ein vesall gard, som no sist hadde lége ubrukt i fleire aar, so husi var til nedfalls og gjordet berre som ei øydemark. Til denne garden kom Nils og kona hans med tome hender. Fyrst bygde han daa upp husi, og so tok han aat med jordi. Tungt og hardt og seigt og surt var det, kvar han vende seg; men Nils var av deim som likar seg best di meir det røyner paa. Fyrst var det no ei aa som skar seg beint igjenom beste gjordet hans og ofte fløymde yver og gjorde skade. Den vilde Nils hava vekk. Og so grov han ei djup greft, heile 500 stig lang. Han møtte fjell paa vegen, men hogg seg igjenom. So var det dei smaa grøvorne, som sikla ned fraa fjellryggen og skòla ut-yver gjordet, der dei la seg 167fyre i myri, som breidde seg millom aakerflekkjerne. Nils grov og grov, baade òpne veiter og hòlveiter. — Men endaa stod det att aa taka eit tak med steinen. Dei smaa, som han kunde raa med aa flytja, grov han upp. Dei store grov han ned; han grov djupe graver attmed og velte deim nedi og la jord ovanpaa. Paa den maaten fekk han det endeleg so jamt og tùrt at han kunde pløgja. Laag jordi slik til at han ikkje kunde bruka hest og plog, so brukte han grèvet og nèvarne til aa velta upp med.

Nedmed sjøen laag eit jordstykke som stod under vatn naar sjøen flødde, men var tùrt naar det fjøra. Han saag det kunde gjerast aaker av dette med, og so lenge køyrde han paa stein og myr og tang, til han fekk seg ein aaker til aa saa mest ei tunna korn paa. Nedfraa husi var ei djup dæld med berre blautmyr i bòtnen. Ingen skulde tru at den kunde verta til nytte. Men myri laag slik til at ho tok alt frauvatnet som flaut fraa garden. Nils Justeson likte ikkje dette, at fraui skulde spillast reint til unytte. Med utruleg arbeid fekk han skòre myri ut, og fekk ein gild aaker til ei heil tunna saakorn. Ja, han avla meir etter maaten der enn andre stader, og slapp attaat aa køyra tad paa der.

So la han nye vegar kring garden sin og bygde store steingjerde, so smaaskogen med fekk lívd og ly til aa reisa seg. Med alt dette hadde han ingen andre til hjelp enn kona si, dei tvo døtterne sine, og stundom ein tenestgut eller ei gjenta. — Den tid var Nòrig endaa i samband med Danmark. Der nede hadde dei daa fenge eit landbu-samlag, som hadde til maal aa hjelpa fram jordbruket med heidersgaavor og anna slikt. Der fekk dei høyra um alt det Nils hadde gjort, og so gav dei hònom eit stort sylvstaup og ein gullmedálje. Daa tykte han han laut taka eit basketak til, endaa han var ein gamall mann. Han la eit tjukt lag med myrjord paa det nakne graa fjellet, og gjorde paa den maaten berg og myr til grøderikt land. Daa fekk han 168endaa ein medalje; og det er visst, at han hadde gjort rett for det han fekk. Han kunde no saa tjuge tunnor, der dei fyrr knapt hadde saatt tri-fire, og han avla nær-paa aatte foll, medan sambygdingarne hans ikkje naadde til meir enn tri eller fem. Det hadde ikkje vore stor buskapen paa garden fyre hans tid. No fødde han tjuge naut og ein smale med sauer og geiter. Endaa han bala med jordi fraa dagsprett til seint paa kveld, so fekk han tid til aa binda fiskegarn um vinterkveldarne, og deim selde han til maklege fiskarar, som ingi jord hadde aa dyrka, og likevel ikkje hadde tid til aa binda garni sine sjølve.

Daa han var langt ut i aari komen, var det einkvar som sa med honom at no fekk han daa pusta paa og nøgja seg med alt det nye han hadde gjort. Men daa svara gubben: «Nei, daa miste eg det beste eg hev i verdi. Det er min beste hugnad aa leggja nytt til stødt og stendig; aldri er eg so sæl som naar eg steller med slikt.»

166

I siste helvta av 18de hundre-året budde på Hitra ein bonde som heitte Nils Justeson. Hitra ligg oppmed fjordgapet ut frå Trondheimsfjorden, og er den største av alle norske øyar sunnanfor Lofoten; men det er mest myr der, eller nakne fjellet. Den garden som Nils Justeson fekk bygsla seg til, då han var 36 år gamal, var ein vesall gard, som no sist hadde lége ubrukt i fleire år, so husa var til nedfalls og gjordet berre som ei øydemark. Til denne garden kom Nils og kona hans med tomme hender. Fyrst bygde han då opp husa, og so tok han åt med jorda. Tungt og hardt og seigt og surt var det, kvar han vende seg; men Nils var av dei som likar seg best di meir det røyner på. Fyrst var det no ei aa som skar seg beint igjennom beste gjordet hans og ofte fløymde over og gjorde skade. Den ville Nils hava vekk. Og so grov han ei djup greft, heile 500 stig lang. Han møtte fjell på vegen, men hogg seg igjennom. So var det dei små grøvorne, som sikla ned frå fjellryggen og skòla ut-over gjordet, der dei la seg 167fyre i myra, som breidde seg mellom aakerflekkjerne. Nils grov og grov, både opne veiter og hòlveiter. — Men endå stod det att å taka eit tak med steinen. Dei små, som han kunne raa med aa flytja, grov han opp. Dei store grov han ned; han grov djupe graver attmed og velte dei nedi og la jord ovanpå. Paa den måten fekk han det endeleg so jamt og tùrt at han kunne pløgja. Låg jorda slik til at han ikkje kunne bruka hest og plog, so brukte han grèvet og nèvarne til å velta opp med.

Nedmed sjøen låg eit jordstykke som stod under vatn når sjøen flødde, men var tùrt når det fjøra. Han såg det kunne gjerast åker av dette med, og so lenge køyrde han på stein og myr og tang, til han fekk seg ein åker til å så mest ei tunna korn på. Nedfrå husa var ei djup dæld med berre blautmyr i botnen. Ingen skulle tru at den kunne verta til nytte. Men myra låg slik til at ho tok alt frauvatnet som flaut frå garden. Nils Justeson likte ikkje dette, at fraua skulle spillast reint til unytte. Med utruleg arbeid fekk han skòre myra ut, og fekk ein gild åker til ei heil tunna såkorn. Ja, han avla meir etter måten der enn andre stader, og slapp attåt å køyra tad på der.

So la han nye vegar kring garden sin og bygde store steingjerde, so småskogen med fekk lívd og ly til å reisa seg. Med alt dette hadde han ingen andre til hjelp enn kona si, dei tvo døtterne sine, og stundom ein tenestgut eller ei gjenta. — Den tid var Nòrig endå i samband med Danmark. Der nede hadde dei då fenge eit landbu-samlag, som hadde til mål å hjelpa fram jordbruket med heidersgaavor og anna slikt. Der fekk dei høyra om alt det Nils hadde gjort, og so gav dei han eit stort sylvstaup og ein gullmedálje. Då tykte han han laut taka eit basketak til, endå han var ein gamal mann. Han la eit tjukt lag med myrjord på det nakne grå fjellet, og gjorde på den måten berg og myr til grøderikt land. Då fekk han 168endå ein medalje; og det er visst, at han hadde gjort rett for det han fekk. Han kunne no så tjuge tønner, der dei før knapt hadde sått tre-fire, og han avla nær-på åtte foll, medan sambygdingane hans ikkje nådde til meir enn tre eller fem. Det hadde ikkje vore stor buskapen på garden fyre hans tid. No fødde han tjuge naut og ein smale med sauer og geiter. Endå han bala med jorda frå dagsprett til seint på kveld, so fekk han tid til å binda fiskegarn om vinterkveldane, og dei selde han til maklege fiskarar, som ingi jord hadde å dyrka, og likevel ikkje hadde tid til å binda garna sine sjølve.

Då han var langt ut i åra komen, var det einkvar som sa med han at no fekk han då pusta på og nøgja seg med alt det nye han hadde gjort. Men då svara gubben: «Nei, då miste eg det beste eg har i verdi. Det er min beste hugnad å leggja nytt til støtt og stendig; aldri er eg so sæl som når eg steller med slikt.»