167

(1879).

No er det so fullt av framandfolk her, som det jamt plagar vera um sumaren. Paa alle veger yrer det av dei, so du mest ikkje kann sleppa fram; paa heidarne møter du heile fylgje av baade »fantar« og »fentur«, og fyrst veret er blenkjande, fyk dei uppaa dei høgste nutarne, og du ser dei som fuglar mot himmelsynet. Nedpaa Sem hev det lagt seg ned ein flokk so stor at —, og snart aukar han og snart minkar han, so det tykkjest ingen ende taka.

So var det ein dag; det var endaa so varmt eit ver; so sat eg uppi nuten, eg; det er so stupande bratt der, so ein ser beint nedi Semstunet; so tottest eg moro glosa paa dei framande; eg glodde og glodde; men aldri var det eit framandt menneskje aa sjaa, korkje fant elder fente; men tunet var fullt av bondeklædde folk, som det var det gildaste gjestebodslag, og dei stelte med so mykje blomar og ein krans so lang, at han rokk radt ifraa sjøen og uppi garden; og der sveiv dei og stukad og sullad, so det heiltupp 168var eit syn. »De var furur«, tenkte Bjug, »hori heve daa fentunne blivi av«, og so drog eg meg nedaat og spurde ei gamal kjering, koss daa dette var lagat. »Jau«, svarad ho, »dei gjere stas fe kongjen og prinsen, skaa koma her idag, og daa hev dei funni paa aa klæ seg som brufygje etter gamalldags skikk, dei vi syne seg fe kongjen. Hev dei kje fari i samfelde 8 dagar, du, og bori sylv og stas heim fraa adde bygdar her er paa lang lei«. Eg hadde voret paa heidi og sleget, eg, so eg ingenting visste um det. Men no er eg so gamall som alle haugar, og so mangt eit gjestebod hev eg voret med, men aldri hev Bjug set slik kallegheit med stas og drust i sine livedagar. Der var sylv, kar, for mange hundrad dalar. Syljur brusad i bringa baade med lauvverk og bolur og ringar, og lekkjur og maler so gilde, at det var eit syn. Og bruri skulde vera med »la«, so utbudd med sylgjur og ringar og blekkjur og band, at det glimad og glodde som gull. Hu, det var kallege drambedroser; eg tøttest mest siga i jordi. Og so brudgomen, plent som gamalt, sid kvit jakke og raud vest, og so vidbukse og sprotabelte kring livet, og tvislire, som hekk nedpaa knei i eit lekkjehengje. Jau, det var drust kar. Og so kjøkemeistaren daa, foor og sveiv og svansad og svintad, han, med ei diger sylvkanne i haandi. »Men hossi kann daa dette vera laga, at byens kvende heve hug te skipe seg soso daa«, sagde ei kjering. »Jau«, svarad eg, »kvendi er so laga, dei; aldri veit ho hot ho ska hava paa seg, for at ho ska fin nok blive, men telemarksklæi likar dei; dei tykkjer dei vert so mykje vænare i den, du; de hev eg set fyrr; for er de ikkje heiltupp ljotingar, so vert dei væne, naar dei fær den paa seg, og hev dei noko finleike fyrr, so tykkjest dei daa verte so væne, at de aldri finst lag paa de«. »Men aldri bli dei so faktegreie likevæl som ei høveleg bondegjente«. »Nei de var væl de«, svarad eg, »dei naar ikkje fjellgjentunne likevæl i greileik; for

fyst væne gjentur svingar paa seg,de er vænt og laglege, hoss dei fer«.

Men eg trur aldri, det er synd aa klæ seg so laglegt 169og vænt, som ein kann, so som telekvendi brukar; daa trudde eg, det var meir synd som byfolket aa snøra seg so inn og vanskapa seg, so dei kann ikkje bruka anten armar elder bein.

Men der tek dei te huva ned ved strandi; no kjem han visst, kongen, uti fjorden; jau, no rader dei seg til og skrid nedetter, og det var ei frid ferd. Bjug etter; han let seg ikkje forsøma. Best som skipet legg innaat bryggja, kjem fylgjet, spilemannen fyre; han spilar brureslaatten, berre so det ljomar.

Kongen og prinsen stend paa dekket, so forgloste, dei veit ikkje kva dei skal tru. Men med det same spring dei til lands. So ruggar kjøkemeistaren fram, berre so det skranglar i sylvspente sko, aalvorsam som ein prest, kruset hev han i haandi. »Du skaa vera vælkomen kongje«, segjer han. »Her høvde de so te, me nettupp var i bryllaupslag her uppaa garen, du ser. No visste me væl, at me konna kje vente, at kongjen ville gjera brufolkji den æra aa vera med konn i lagje; derte er honoms ti for kort’e. Men hev han no hug, so skaa han daa visst smaka paa øle, de er deg væl unt«. Dermed rette han kruset til kongen, og han drakk, for ølet var baade godt og sterkt, so han hadde væl knapt kjent slikt øl han, endaa han var konge; og slik ein væn lit det hadde! Aa ja, det var no lagat til brudlaupsøl og, for ølet var komet radt fraa Hægtveit, og daa veit du, det var ikkje undrande, det var godt. »Mange takk for godt øl«, sagde kongen, vilde fli kruset fraa seg; — »aa drikk, kongje, er du tyst’e« sae hin; »de er væl simpelt øl, me brukar uppi fjøllbygdanne, veit eg«; ja, han drakk att. »Du tar alli forøvast, berre drikk«, sae kjøkemeistaren. Nei, daa vilde han ikkje hava meir, sae kongen. »Men her hev eg med meg son min au«, sae han. »Det var ein go-liande og vene kar«, og so baud han honom øl au. »Er det du, som er brudgom daa«, spurde kongen. »Alli hev eg vori gift, og alli bli eg det hell; eg bli for gamall, ser du«, sae han. »Men der stend baade brur og brugom; dei ville ned og helse paa kongjen; 170og ho heve la paa hovue; og der stend baate brusveinar og brukjeringar;« so peikad han paa dei; dei stod i rad. So gjekk dei burtaat dei, baade kongen og prinsen, og rødde med dei, kjøkemeistaren skjenkte vidare paa alle kongens menn, som der var, alle prydde med gull og stjernur, og dei drakk baade ei og tvo vendur. So tok dei til aa krulla seg kring kjøkemeistaren, nokre av stormennerne; dei totte moro glosa paa broki hans, og det var ikkje under, for det var knebrok, gjord av semskat skinn og so utspanad og blank og væn, at det heiltupp glimad av ho. »Aa, de kann nok glose«, sae han, »ho hev a set folk fyrr’e, broki, for so sant som segni segjer, so er ho hundrad og tjuge aar gamal, og endaa like heil og sterk, og alli ville eg byte, om de bau meg baate tvo og tri av dikkons brøker, endaa de er ’kji anten gull hell raue rosur paa«. — »Hori er du ifraa daa?« spurde kongen kjøkemeistaren. »Aa, eg er ovate Møstraandi eg, langt uppi fjøllbygdanne; men der heve væl alli kongjen vori«. Nei det hadde han daa ikkje. »Eg var skulemeistare, ser du, som væl kongjen veit; men so kom eg ikkje av med denne nye rekningi, du, og no er eg kje anna hell kjøkemeistare aa kalle, og hellest fer eg bare so kringom, og treffer det daa so te, so kve eg gamle visur fe folk«. »Ja dæ er væl moroar aa vera kjøkemeistare hell skulemeistare«, sae kongen. »De er mykje moroar, de«, svarad hin. »Kann du visur au, du daa?« spurde prinsen. »Je, ja, eg sille kvea ei heil Nott fe prinsen, eg, fyst’e eg va paa rette lona, og endaa alli taka upp att de sama. Eg veit væl de«, sae han, »at naar sovorne høge karar reiser upp i fjøllbygdanne, so er de fe de dei tisst so for gillt i glose paa nutanne og sjaa hossi folkeskikken er laga upp i fjøllbygdanne og so lye paa de gamle maale okkons; de heve mang ein frægd’e kar’e reist lange leier eislistes fe aa lye paa meg; du er kje den fyste, og ikkje bli du den seiste hell; for adde so segjer dei de, at venare maal finst de knapt; aa ja, me veit de sjave au«. »Ja ja, det er rimelegt det«, svarar prinsen.

So tok spilemannen te spila paa haringfela, og so dansad 171dei so væn ein springar for kongen alle saman, radt til baaten lagde fraa land.

Ivar Mortenson.

167

(1879).

No er det so fullt av framandfolk her, som det jamt plagar vera om sumaren. Paa alle vegar yrer det av dei, so du mest ikkje kan sleppa fram; på heiane møter du heile fylgje av både »fantar« og »fentur«, og fyrst veret er blenkjande, fyk dei oppå dei høgste nutane, og du ser dei som fuglar mot himmelsynet. Nedpå Sem har det lagt seg ned ein flokk so stor at —, og snart aukar han og snart minkar han, so det tykkjest ingen ende taka.

So var det ein dag; det var endå so varmt eit ver; so sat eg oppi nuten, eg; det er so stupande bratt der, so ein ser beint nedi Semstunet; so tottest eg moro glosa på dei framande; eg glodde og glodde; men aldri var det eit framandt menneske å sjå, korkje fant eller fente; men tunet var fullt av bondekledde folk, som det var det gildaste gjestebodslag, og dei stelte med so mykje blomar og ein krans so lang, at han rokk radt ifrå sjøen og oppi garden; og der sveiv dei og stuka og sulla, so det heiltupp 168var eit syn. »De var furur«, tenkte Bjug, »hori heve då fentunne blivi av«, og so drog eg meg nedåt og spurde ei gamal kjerring, koss då dette var lagat. »Jau«, svara ho, »dei gjere stas fe kongen og prinsen, skå koma her i dag, og då har dei funne på å kle seg som brufygje etter gamaldags skikk, dei vi syne seg fe kongen. Har dei kje fare i samfelde 8 dagar, du, og bori sylv og stas heim frå adde bygdar her er på lang lei«. Eg hadde vore på heidi og sleget, eg, so eg ingenting visste om det. Men no er eg so gamal som alle haugar, og so mangt eit gjestebod har eg vore med, men aldri har Bjug set slik kallegheit med stas og drust i sine livedagar. Der var sylv, kar, for mange hundre dalar. Syljur brusa i bringa både med lauvverk og bolur og ringar, og lekkjer og maler so gilde, at det var eit syn. Og brura skulle vera med »la«, so utbudd med sylgjur og ringar og blekkjur og band, at det glimad og glodde som gull. Hu, det var kallege drambedroser; eg tøttest mest siga i jorda. Og so brudgomen, plent som gamalt, sid kvit jakke og raud vest, og so vidbukse og sprotabelte kring livet, og tvislire, som hekk nedpå knei i eit lekkjehengje. Jau, det var drust kar. Og so kjøkemeistaren då, foor og sveiv og svansa og svintad, han, med ei diger sylvkanne i handa. »Men hossi kan då dette vera laga, at byens kvende heve hug te skipe seg soso då«, sa ei kjerring. »Jau«, svara eg, »kvendi er so laga, dei; aldri veit ho hot ho ska hava på seg, for at ho ska fin nok bli, men telemarksklæi likar dei; dei tykkjer dei vert so mykje vænare i den, du; de har eg set før; for er de ikkje heiltupp ljotingar, so vert dei vene, når dei fær den på seg, og har dei noko finleike før, so tykkjest dei då verte so vene, at de aldri finst lag på de«. »Men aldri bli dei so faktegreie likevel som ei høveleg bondegjente«. »Nei de var vel de«, svara eg, »dei når ikkje fjellgjentunne likevel i greileik; for

først vene gjentur svingar på seg,de er vænt og laglege, hoss dei fer«.

Men eg trur aldri, det er synd å kle seg so lagleg 169og vænt, som ein kan, so som telekvendi brukar; då trudde eg, det var meir synd som byfolket å snøra seg so inn og vanskapa seg, so dei kan ikkje bruka anten armar eller bein.

Men der tek dei te huva ned ved stranda; no kjem han visst, kongen, uti fjorden; jau, no rader dei seg til og skrid nedetter, og det var ei frid ferd. Bjug etter; han let seg ikkje forsøma. Best som skipet legg innåt bryggja, kjem fylgjet, spelemannen fyre; han spilar brureslåtten, berre so det ljomar.

Kongen og prinsen står på dekket, so forgloste, dei veit ikkje kva dei skal tru. Men med det same spring dei til lands. So ruggar kjøkemeistaren fram, berre so det skranglar i sylvspente sko, alvorsam som ein prest, kruset har han i handa. »Du skå vera velkomen kongje«, seier han. »Her høvde de so te, me nettopp var i bryllaupslag her oppå garen, du ser. No visste me vel, at me konna kje vente, at kongen ville gjera brufolkji den æra å vera med konn i lagje; derte er honoms ti for kort’e. Men har han no hug, so skå han då visst smaka på øle, de er deg vel unt«. Dermed rette han kruset til kongen, og han drakk, for ølet var både godt og sterkt, so han hadde vel knapt kjent slikt øl han, endå han var konge; og slik ein væn lit det hadde! Aa ja, det var no lagat til brudlaupsøl og, for ølet var kome radt frå Hægtveit, og då veit du, det var ikkje undrande, det var godt. »Mange takk for godt øl«, sa kongen, ville fli kruset frå seg; — »aa drikk, kongje, er du tyst’e« sae hin; »de er vel simpelt øl, me brukar oppi fjøllbygdanne, veit eg«; ja, han drakk att. »Du tar alli forøvast, berre drikk«, sae kjøkemeistaren. Nei, då ville han ikkje hava meir, sae kongen. »Men her har eg med meg son min au«, sae han. »Det var ein go-liande og vene kar«, og so baud han han øl au. »Er det du, som er brudgom då«, spurde kongen. »Alli har eg vori gift, og alli bli eg det hell; eg bli for gamal, ser du«, sae han. »Men der står både brur og brugom; dei ville ned og helse på kongen; 170og ho heve la på hovue; og der står baate brusveinar og brukjeringar;« so peika han på dei; dei stod i rad. So gjekk dei bortåt dei, både kongen og prinsen, og rødde med dei, kjøkemeistaren skjenkte vidare på alle kongens menn, som der var, alle prydde med gull og stjerner, og dei drakk både ei og tvo vendur. So tok dei til å krulla seg kring kjøkemeistaren, nokre av stormennene; dei tykte moro glosa på broka hans, og det var ikkje under, for det var knebrok, gjord av semskat skinn og so utspanad og blank og væn, at det heiltupp glimad av ho. »Aa, de kan nok glose«, sae han, »ho har a set folk fyrr’e, broka, for so sant som segna seier, so er ho hundre og tjuge år gamal, og endå like heil og sterk, og alli ville eg byte, om de bau meg baate to og tre av dikkons brøker, endå de er ’kji anten gull hell raue roser på«. — »Hori er du ifrå då?« spurde kongen kjøkemeistaren. »Aa, eg er ovate Møstraandi eg, langt oppi fjøllbygdanne; men der heve vel alli kongen vori«. Nei det hadde han då ikkje. »Eg var skulemeistare, ser du, som vel kongen veit; men so kom eg ikkje av med denne nye rekninga, du, og no er eg kje anna hell kjøkemeistare å kalle, og hellest fer eg bare so kringom, og treffer det då so te, so kve eg gamle visur fe folk«. »Ja dæ er vel moroar å vera kjøkemeistare hell skulemeistare«, sae kongen. »De er mykje moroar, de«, svara hin. »Kan du visur au, du då?« spurde prinsen. »Je, ja, eg sille kvea ei heil Nott fe prinsen, eg, fyst’e eg va på rette lona, og endå alli taka opp att de sama. Eg veit vel de«, sae han, »at når sovorne høge karar reiser opp i fjøllbygdanne, so er de fe de dei tisst so for gillt i glose på nutanne og sjå hossi folkeskikken er laga opp i fjøllbygdanne og so lye på de gamle maale okkons; de heve mang ein frægd’e kar’e reist lange leier eislistes fe å lye på meg; du er kje den fyste, og ikkje bli du den seiste hell; for adde so seier dei de, at venare mål finst de knapt; aa ja, me veit de sjave au«. »Ja ja, det er rimeleg det«, svarar prinsen.

So tok spelemannen te spila på haringfela, og so dansa 171dei so væn ein springar for kongen alle saman, radt til båten la frå land.

Ivar Mortenson.