59

(1861).

Tri mil gjekk eg ein sundags-ettermiddag upp igjenom dei bratte furulidar og vest nordetter dei lange fjøllmyrar og flottir kvite af reinsmose med knapt eit grønt straa. Det var so audt og daudt, at eg berre høyrde andardraget mitt. Kvelden drog inn paa, og lufti tok til aa tykna, so fjøllpiggarne stodo med blaagraae hettur paa hovudet, som soli av og til skein ikring og fargade fjøll og flott med sin himilske eld. Eg sette meg paa ein stein og skaut pusten, turkande sveiten av panna mi.

No ser eg atter slike fjøll og dalar,som deim eg i min fyrste ungdom saag,og sama vind den heite panna svalar;og gullet ligg paa snjo, som fyrr det laag.Det er eit barnemaal, som til meg talar,og gjer meg tankefull, men endaa fjaag.Med ungdomsminne er den tala blandad:det strøymer paa meg, so eg knapt kann anda.

Ja, livet strøymer paa meg, som det strøymde,naar under snjo eg saag det grøne straa.Eg drøymer no, som fyrr eg alltid drøymde,naar slike fjøll eg saag i lufti blaa.Eg gløymer dagsens strid, som fyrr eg gløymde,naar eg mot kveld av sol eit glimt fekk sjaa.Eg finner vel eit hus, som vil meg hysa,naar soli heim mot notti vil meg lysa.

Alt er som fyrr, men det er meir forklaarat,so dagsens ljos meg synest meire bjart.Og det, som beit og skar meg, so det saarad;det gjerer sjølve skuggen mindre svart;60sjølv det, som til aa synda tidt meg daarad’,sjølv det gjer’ harde fjøllet mindre hardt.Forsonad’ koma atter gamle tankar:det sama hjarta er, som eldre bankar.

Og kver ein stein eg som ein kjenning finner,for slik var den, eg flaug ikring som gut.Som det var kjempur, spyrr eg, kven som vinnerav den og denne andre haage nut.Alt minner meg; det minner, og det minner,til soli ned i snjoen sloknar ut.Og inn i siste svevn meg eingong huggardei gamle minne og dei gamle skuggar.

Det vardt myrkare og myrkare; eg gjekk og sprang desse endelause flottir med stein i stein og rindar og rantar og avdalar som storknade bylgjur. Fraa bylgjerygg til bylgjerygg er eit heilt augneleite; og naar du kjem fram paa det næraste, so er der eit likeins atter, og so framigjenom. Men so var der uppkomur i myrsev med so kaldt og reint vatn, at der var helsebot i det. Aa liggja paa den mjuke mosen og sjaa sveitedroparne paa panna ned paa botnen av dette staalvatnet, og taka gløyp etter gløyp, og so rulla seg paa denne silkemosen, ah, denne vellyst er ikki forteljande, for det er mest liksom til aa daana av. Naar det kann smaka slikt her til fjølls, so var det inkje under, at Mahomed i eit varmt land lagde himilriket inn med slike kjeldur, og at ogso bibelen talar um eit livsens vatn, og um hjorten, som skriker etter slikt vatn, endaa eg kann aldri tru, at der var so godt vatn i Arabia og Jødeland som her til fjølls. Byfolk skulde fara til fots derupp og smaka paa det.

So kom eg fram paa ein bakke og saag det lyste ned i dalen fraa den opne sæterdyrr; og so høyrde eg bjøllur og lokking. Det veit ingen, kvat folk og hus er, fyrr han hever gjengit so i fjøllet, og det kveldar. Eg meir dansade en sprang og gjekk ned igjenom den vesle lidi, so trøytt 61og tyrst og solten som eg var. Daa eg kom ned paa sætri, batt gjenturne buskapen og mjolkade. Eg gjekk inn i selet, tok av meg skreppa og sette meg inn med kvite skorsteinen, som det lyste og brann so godt paa. Rett som det var, kom der inn ei ung gjente med ein uppbunden striputte kjole av fint ty og med ein drivande kvit ein under, kantad med kniplingar, som eg trur, for ho kom fraa fjoset med mjolkeringa, so det var best aa vera kvitklædd for aa gaa vel alle saurflekkir; ung og sterk og raudleitt og fager var ho, so eg vardt sitjande som klumsad eit bil og einstirde paa hena. Eg spratt daa endeleg upp og tok hena i handi og baud god kveld og sagde, kven eg var, og kvar eg vilde etter.

»Aa er det du?« sagde ho med sitt mjuke mæle, likt det linnaste samljod fraa strengen; »ja eg hever høyrt gjetit deg; set deg ned! du maa vera trøytt etter slik ein veg«. — Eg hever aldri vorit meir stolt og glad yver aa vera kjend; men eg var rædd, for eg trudde, at det ikki kunde ganga rett til dette, men at eg maatte vera bergteken, for hus og gjente og altsaman var liksom eit æventyr. Og so mintest eg etter han Kjetil Bjørnson, den kvelden han kom til Subsabudi: han fekk mat og alt det beste, som til var, av ei gjente, blaaøygd som dagsrandi og so makalaus væn, at han sat liksom forgjord heile kvelden og lagde den eine einerkrøkla paa elden etter den andre for aa sjaa vel paa dette synet; men daa dei skulde leggja seg, saag han, at det var Roveguro, for halen drog seg so langt som so. Han seig i uvit med det sama, og daa han vaknade uppatter, saag han ingenting annat en svarte myrkret i selskraai, der han laag paa lyng og mose frosen og solten og so trøytt, at han verkte i kver led.

Daa eg var komen under med, at det var folk, eg var komen inn til, so drakk eg søt mjolk af ei drivande kvit skaal; og so gjekk eg med ned i fjoset og synte, at ikki eg heller var klenare karen, en at ogso eg kunde mjolka; og so fortalde eg um det vestlendske sæterstell og um den sumaren, eg laag i fjøllet og gjætte drift og svav under 62steinhellarar og einerbuskar og inne i murade smaahyttur tekte med torv, som geiterne skrapade av, so me saago beint upp i himilen fraa mosesengi vaar. Gjenturne logo, og eg med; og so bar eg inn med det store mjolkespannet og silade mjolki med og sette trog og kollur upp-aa hjellen, so den eine gjenta sagde, at eg gjerne kunde vera busvein med for den skuld. So rørde eg med sleiv i brimkjetilen paa skorsteinen, for at det ikki skulde brenna ned i, og so var eg liksom pus etter gjenturne, naar dei gingo ut i mjolkebudi, for eg visste, at der vankade rjome og søt mjolk. Anne — so vil eg kalla husets dotter — huldri, var eg liksom endaa rædd, for eg totte, at ho stelte seg so fint og adelegt, at det ikki kunde ganga rett til.

Det leid og skreid fram imot midnott; so vardt eg av Anne boden ut i koven. Der stod bordet med rein duk og rettir av mange slag, liksom det skulde hava vorit midt i byen, med dram til maten og alt det beste, som til var. Eg saag det i spegilen paa veggen altsaman. Den kvite vesle skorsteinen ut i koven, som der stod lauv i, vardt rudd og kveikt eld paa, so det lyste baade av skorstein og ljos.

»Drikk«, sagde Anne, »eg veit du tyrster; sjaa til aa faa deg mat; eg veit du trenger til det«.

Bordet vardt avdukat, og ein kopp med søt mjolk og ei pipe vardt sett inn paa bordet. Tvaattevats-stol og reint handklæde vardt stelt til. Eg baud god nott og saag liksom igjenom veggen etter hena Anne, som sveiv utigjenom dyrri liksom ei sky i kveldsol mot notti.

59

(1861).

Tre mil gjekk eg ein sundags-ettermiddag opp igjennom dei bratte furulidar og vest nordetter dei lange fjellmyrar og flottir kvite af reinsmose med knapt eit grønt strå. Det var so audt og daudt, at eg berre høyrde andardraget mitt. Kvelden drog inn på, og lufta tok til aa tykna, so fjellpiggane stod med blågråe hettur på hovudet, som sola av og til skein ikring og farga fjell og flott med sin himilske eld. Eg sette meg på ein stein og skaut pusten, turkande sveiten av panna mi.

No ser eg atter slike fjell og dalar,som dei eg i min fyrste ungdom såg,og sama vind den heite panna svalar;og gullet ligg på snø, som før det låg.Det er eit barnemål, som til meg talar,og gjer meg tankefull, men endå fjåg.Med ungdomsminne er den tala blanda:det strøymer på meg, so eg knapt kan anda.

Ja, livet strøymer på meg, som det strøymde,når under snø eg såg det grøne strå.Eg drøymer no, som før eg alltid drøymde,når slike fjell eg såg i lufta blå.Eg gløymer dagsens strid, som før eg gløymde,når eg mot kveld av sol eit glimt fekk sjå.Eg finner vel eit hus, som vil meg hysa,når sola heim mot notti vil meg lysa.

Alt er som før, men det er meir forklaarat,so dagsens ljos meg synest meir bjart.Og det, som beit og skar meg, so det såra;det gjer sjølve skuggen mindre svart;60sjølv det, som til å synda titt meg dåra’,sjølv det gjer’ harde fjellet mindre hardt.Forsona’ koma atter gamle tankar:det sama hjarta er, som eldre bankar.

Og kvar ein stein eg som ein kjenning finner,for slik var den, eg flaug ikring som gut.Som det var kjemper, spyrr eg, kven som vinnerav den og denne andre haage nut.Alt minner meg; det minner, og det minner,til sola ned i snøen sloknar ut.Og inn i siste svevn meg eingong huggardei gamle minne og dei gamle skuggar.

Det vart myrkare og myrkare; eg gjekk og sprang desse endelause flottir med stein i stein og rindar og rantar og avdalar som storkna bylgjer. Fraa bylgjerygg til bylgjerygg er eit heilt augneleite; og når du kjem fram på det næraste, so er der eit likeins atter, og so framigjenom. Men so var der uppkomur i myrsev med so kaldt og reint vatn, at der var helsebot i det. Å liggja på den mjuke mosen og sjå sveitedropane på panna ned på botnen av dette stålvatnet, og taka gløyp etter gløyp, og so rulla seg på denne silkemosen, ah, denne vellyst er ikkje forteljande, for det er mest liksom til å dåna av. Naar det kan smaka slikt her til fjølls, so var det inkje under, at Mahomed i eit varmt land la himilriket inn med slike kjelder, og at også bibelen talar om eit livsens vatn, og om hjorten, som skriker etter slikt vatn, endå eg kan aldri tru, at der var so godt vatn i Arabia og Jødeland som her til fjølls. Byfolk skulle fara til fots derupp og smaka på det.

So kom eg fram på ein bakke og såg det lyste ned i dalen frå den opne sæterdyrr; og so høyrde eg bjøllur og lokking. Det veit ingen, kvat folk og hus er, før han hever gjengit so i fjellet, og det kveldar. Eg meir dansa en sprang og gjekk ned igjennom den vesle lia, so trøytt 61og tørst og solten som eg var. Då eg kom ned på sætri, batt gjenturne buskapen og mjølka. Eg gjekk inn i selet, tok av meg skreppa og sette meg inn med kvite skorsteinen, som det lyste og brann so godt på. Rett som det var, kom der inn ei ung gjente med ein oppbunden striputte kjole av fint ty og med ein drivande kvit ein under, kanta med kniplingar, som eg trur, for ho kom frå fjøset med mjølkeringa, so det var best å vera kvitklædd for å gå vel alle saurflekkir; ung og sterk og raudleitt og fager var ho, so eg vart sitjande som klumsad eit bil og einstirde på hena. Eg spratt då endeleg opp og tok hena i handa og baud god kveld og sa, kven eg var, og kvar eg ville etter.

»Aa er det du?« sa ho med sitt mjuke mæle, likt det linnaste samljod frå strengen; »ja eg hever høyrt gjetit deg; set deg ned! du må vera trøytt etter slik ein veg«. — Eg hever aldri vore meir stolt og glad over å vera kjend; men eg var redd, for eg trudde, at det ikkje kunne gå rett til dette, men at eg måtte vera bergteken, for hus og gjente og alt saman var liksom eit eventyr. Og so mintest eg etter han Kjetil Bjørnson, den kvelden han kom til Subsabudi: han fekk mat og alt det beste, som til var, av ei gjente, blåøygd som dagsranda og so makalaus væn, at han sat liksom forgjord heile kvelden og la den eine einerkrøkla på elden etter den andre for å sjå vel på dette synet; men då dei skulle leggja seg, såg han, at det var Roveguro, for halen drog seg so langt som so. Han seig i uvit med det sama, og då han vakna uppatter, såg han ingenting anna en svarte mørkeret i selskråa, der han låg på lyng og mose frosen og solten og so trøytt, at han verkte i kvar led.

Då eg var komen under med, at det var folk, eg var komen inn til, so drakk eg søt mjølk af ei drivande kvit skål; og so gjekk eg med ned i fjøset og synte, at ikkje eg heller var klenare karen, en at også eg kunne mjølka; og so fortalde eg om det vestlendske sæterstell og om den sumaren, eg låg i fjellet og gjætte drift og svav under 62steinhellarar og einerbuskar og inne i mura småhytter tekte med torv, som geitene skrapa av, so me såg beint opp i himmelen frå mosesenga vår. Gjenturne logo, og eg med; og so bar eg inn med det store mjølkespannet og sila mjølka med og sette trog og kollur opp-aa hjellen, so den eine gjenta sa, at eg gjerne kunne vera busvein med for den skuld. So rørde eg med sleiv i brimkjetilen på skorsteinen, for at det ikkje skulle brenne ned i, og so var eg liksom pus etter gjenturne, når dei gjekk ut i mjølkebua, for eg visste, at der vanka rjome og søt mjølk. Anne — so vil eg kalla husets dotter — huldra, var eg liksom endå redd, for eg tykte, at ho stelte seg so fint og adeleg, at det ikkje kunne gå rett til.

Det leid og skreid fram imot midnott; so vart eg av Anne boden ut i koven. Der stod bordet med rein duk og rettir av mange slag, liksom det skulle hava vore midt i byen, med dram til maten og alt det beste, som til var. Eg såg det i spegilen på veggen alt saman. Den kvite vesle skorsteinen ut i koven, som der stod lauv i, vart rudd og kveikt eld på, so det lyste både av skorstein og ljos.

»Drikk«, sa Anne, »eg veit du tyrster; sjå til å få deg mat; eg veit du trenger til det«.

Bordet vart avduka, og ein kopp med søt mjølk og ei pipe vart sett inn på bordet. Tvaattevats-stol og reint handkle vart stelt til. Eg baud god nott og såg liksom igjennom veggen etter hena Anne, som sveiv utigjennom dyrri liksom ei sky i kveldsol mot notti.